على اصغر شميم
202
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
مدتى پيش از انحلال كميسيون حل اختلاف به وسيلهى مهندسين خود آغاز كرده بودند « 1 » و سرانجام نقشهاى به مقياس يك - هفتاد و سه هزار و پنجاه از آغرى تا مصب اروندرود ( شط العرب ) در چهارده قطعه ترسيم كردند و يك نسخه آن را به دربار عثمانى و نسخهى ديگر آن را در شوال 1268 هجرى به وزارت امور خارجهى ايران تسليم و از هر دو دولت درخواست كردند كه دعاوى خود را نسبت به نواحى سرحدى روى نقشه تعيين كنند . چند سال بعد از تهيهى نقشه ، روسيه خود را براى جنگ با عثمانى آماده نموده و تزار روسيه درصدد برآمد كه با ايران عليه عثمانى متحد شود . بدين منظور در اواخر پاييز سال 1270 هجرى ( 1853 ميلادى ) به دستور دولت روسيه ، ژنرال ببيتوف « 2 » فرماندهى نيروى روسيه در جبههى قارص و ارزنة الروم به وسيلهى پيك سياسى مخصوص ، سفير روسيه در تهران يعنى پرنس دالگوركى « 3 » را مأمور نمود كه با ناصر الدين شاه ملاقات و دربارهى اتحاد نظامى دولتين عليه عثمانى محرمانه مذاكره كند . مذاكرات سفير روسيه با شاه دوبهدو و كاملا محرمانه صورت گرفت و ناصر الدين شاه احساسات تند مخالفتآميزى نسبت به انگلستان داشت و چون در اين موقع انگلستان و فرانسه به حمايت از عثمانى برخاسته بودند ، پيشنهاد روسيه را پذيرفت . پيشنهاد روسيه اين بود كه ارتش ايران در دو جبهه : يكى در جبهه بايزيد و ارزنة الروم و ديگرى در جبههى بغداد براى تهديد نيروهاى عثمانى متمركز شوند و در صورت لزوم با حمله سريع بغداد و كربلا و نجف و در جبههى آذربايجان ، قطور و بايزيد و ارزنة الروم را تصرف كنند . پس از استقرار صلح با عثمانى ، دولت ايران نواحى تصرف شده را به ملكيت خود درآورد و يا آن نواحى را در ازاء دريافت غرامت هنگفتى از عثمانى مجددا به آن دولت واگذار كند . سفير روسيه در پايان پيشنهاد خود اضافه كرده بود كه در صورت ورود ايران به جنگ عليه عثمانى ، دولت روسيه از باقيماندهى غرامت جنگ دورهى فتحعلى شاه كه طبق معاهده تركمانچاى از ايران طلبكار بود ، صرفنظر خواهد كرد و اگر ورود ايران به جنگ لازم نشد ، دولت روسيه كليهى هزينههاى تجهيز سپاه را كه ايران متحمل شده از مبلغ طلب خود كسر خواهد نمود . ولى
--> ( 1 ) - اعمال ژئودزى ( Geodesie ) نقشهبردارى را مهندسان انگليسى و توپوگرافى ( Topographie ) را مهندسان روسى انجام دادند و قريب سه سال در استانبول مشغول پاكنويس و ترسيم نقشه بودند . ( از كتاب مرزهاى ايران ، تأليف مهندس محمد على مخبر ) . ( 2 ) - Bebitov ( 3 ) - Dalgouroki