على اصغر شميم

18

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

غارت‌هاى ازبكان و تركمانان و نظاير آن‌ها شواهد بارزى براى اثبات اين مدعاست . اين نيروى مرموز كه به اصطلاح كنونى بايد آن را - نيروى پاتيزانى - ناميد ، جنبه‌هاى متضاد از قوت و اثرات اعمال خود در تاريخ ما باقى گذاشته و در مواقع مختلف ايستادگى و سرسختى در برابر تسلط ماجراجويانى مانند محمود اشرف افغان كه سپاه مجهز ولى تن‌پرور صفويه از عهده‌ى دفع آنان برنيامد ، از خود نشان داده است . از اين مقدمه ، پاسخ اين سؤال كه چرا تأسيس هر حكومت جديدى در ايران با جنگ‌ها و نبردهاى شديد و طولانى در داخل كشور توأم بوده است ، روشن مىشود . ايلات و عشاير ايران ، نيروى ذخيره دائمى براى مواجهه با هر قدرتى كه خودنمايى مىكرده است ، بوده‌اند . اين نيروها دائم در حال تزاحم و تصادم بودند و سران و خان‌هاى ايلات با در نظر داشتن منافع خود له يا عليه قدرت جديد صف‌آرايى مىكردند و در كليه اين مبارزه‌ها و جنگ‌هاى داخلى هدف اصلى و اساسى خان‌ها با به دست آوردن قدرت و سلطه بيشتر و يا لااقل حفظ مقام ايلخانى و رياست و فرمانروايى در حوزه‌ى مربوط به خود بوده است و در هر قيام و نهضتى اگر در راه به دست آوردن سلطنت و حاكميت بر ايران توفيق نمىيافتند ، دست‌كم به هدف كوچك‌تر خود مىرسيدند . به همين علت از قرن‌ها به اين طرف در وضع سكونت و محل زيست ايلات و عشاير ايران كوچك‌ترين تغييرى حاصل نشده است و نقل و انتقال‌هايى كه به جبر و قوه‌ى قهريه‌ى پاره‌اى از سلاطين مقتدر مانند شاه عباس اول صفوى و شاه عباس دوم صفوى و نادر شاه افشار درباره‌ى بعضى از ايلات و عشاير داده شد ، بلافاصله پس از سقوط يا مرگ سلاطين مزبور به حالت اول بازگشت . مقدمه‌ى كتاب را براى احتراز كلام پايان مىدهيم و موشكافى و دقت در هريك از مطالب مذكور اين مقدمه را كه خود مستلزم پرداختن كتاب جداگانه‌اى است بر عهده‌ى خوانندگان با ذوق واگذار مىكنيم .