على اصغر شميم
172
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
بعضى از علل سياسى خود را افغانى خوانده است ، دليل بستگى او به افغانستان دانسته و حتى موطن و خانوادهاى در افغانستان و تاريخچهى مجعولى براى سيد ساختهاند ولى به هر صورت خدمات سيد به عالم اسلام و كوشش و پايدارى آن مرد بزرگ در راه بيدارى مردم اين ممالك و ايمان عجيبى كه به گفتهها و عقايد خود داشت ، نفوذ كلام ، قوت شخصيت و روى متلاطم و بىقرارى كه در وى بود ، او را در رديف رجال برجسته و نامى جهان قرار داده است . II اصلاحات داخلى مقدمه ناصر الدين شاه از بركت تربيت اكتسابى كه از ميرزا تقى خان اميركبير يافته بود ، به اصلاحات داخلى تمايل داشت و مهمتر از آن مسئله ، توجه اميركبير در دورهى كوتاه صدارت خويش ، به تنظيم امور مالى و لشكرى و كشورى ايران ، خواه و ناخواه بعضى از رجال ميهنپرست مصلح را به خرابى وضع ادارى و اجتماعى مملكت متوجه نموده بود . سفرهاى شاه به اروپا و بازگشت محصلين اعزامى ايران از اروپا به كشور و انتشار افكار جديد ميان مردم ، همانطور كه موجب تمايل مردم به رژيم حكومت مشروطه گرديد ، افكار عمومى را تا حدى براى قبول اصلاحات و تحولاتى متناسب با وضع اجتماعى دنياى آن عصر ، آماده نمود . دست زدن به اصلاحات داخلى ايران در آن عصر خالى از اشكال نبود ؛ چنانكه اميركبير جان خود را بر سر آن گذاشت . زيرا هريك از دو دولت استعمارطلب روس و انگليس با آنكه نسبت به وضع سياسى و اجتماعى ايران نظريهى خاصى متناسب با منافع خود داشتند و ممكن بود به منافع و مصالح جابرانهى آن دو دولت در ايران لطمهاى وارد شود ، مشتركا و متحدا مخالف بودند و بديهى است كه بسط نفوذ سياسى و استعمارى انگلستان و روسيه در ايران منافى با هرگونه اصلاحات عمقى و اساسى بود و - به شرحى كه خواهد آمد - آن دو دولت هر كدام به طريقى در محدوديت ارضى ايران و برهم زدن تشكيلات كشورى و لشكرى و ايجاد هرج و مرج و ترويج فساد و رشوهخوارى و وطنفروشى در ميان جمعى از رجال و زمامداران ايران بر يكديگر سبقت مىجستند . سفر ناصر الدين شاه به خارج از كشور نخستين سفر شاه به خارج از كشور سفر او به عراق براى زيارت مشاهد متبركه يعنى