فصل نهم نهضت فكرى و اصلاحات داخلى I نهضت فكرى و سياسى مقدمه دوران پنجاه ساله سلطنت ناصر الدين شاه علاوه بر طول مدت و جنبه‌هاى گوناگون سياست خارجى كه بيشتر متضمن زيان‌هاى جبران‌ناپذير براى ملت ايران بوده ، از لحاظ اجتماعى و تغيير افكار سياسى مردم نيز قابل‌توجه است . ناصر الدين شاه بعد از قتل اميركبير ، هرچند كه ظاهرا اعتماد الدوله نورى را به صدارت برگزيد ، ليكن از آنجا كه طبعا استبدادطلب و مغرور و پابند عقايد و افكار خود بود و نيز براى آن‌كه مبادا اعتماد الدوله مانند اميركبير زمام كليه‌ى امور را از دست او خارج كند ، استبداد رأى پيشه كرد و نفوذ خود را ميان درباريان از هر حيث بسط داد و بر اثر استبداد مطلقه‌ى شاه ، حكمرانان ولايات نيز كه نماينده‌ى شخص شاه بودند ، بر استبداد رأى و نفوذ خود افزودند . در حقيقت حكومتى كه آغا محمد خان قاجار به قوه‌ى جنگ و ستيز و اجراى سياستى خشن و خانمان‌سوز تشكيل داده و در زمان فتحعلى شاه مورد شناسايى رسمى دول بزرگ و كوچك دنيا قرار گرفته بود ، در عصر ناصر الدين شاه به كمال استبداد نزديك شد و از طرف ديگر از زمان فتحعلى شاه به بعد بر اثر افتتاح روابط با دول اروپايى و انتشار اخبار انقلاب كبير فرانسه و انقلابات سال 1848 اروپا « 1 » در ايران به تدريج

--> ( 1 ) - سال 1848 ميلادى مطابق با 1265 هجرى قمرى را مورخين اروپايى سال انقلاب خوانده‌اند در آن سال نهضت‌هاى آزادىخواهى و قيام عليه ستمكارى و بيدادگرى رژيم استبداد در كشورهاى آلمان و اطريش