على اصغر شميم
149
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
ساخت . بناى دار الفنون كه نقشهى آن به وسيلهى ميرزا رضا مهندس ( از محصلين اعزامى ايران به انگلستان در زمان فتحعلى شاه ) تهيه شده بود ، به سال 1266 قمرى آغاز شد و يك سال طول كشيد . سال بعد امير هيئتى از معلمين اتريشى را براى تدريس در دار الفنون استخدام نمود . اين هيئت به سال 1268 به تهران رسيدند . در بين آنان كاپيتان زاتى « 1 » استاد مهندسى ، كارنوتا « 2 » استاد عمليات كوهستانى در رشتهى نظام و دكتر پولاك « 3 » استاد داروسازى بودند « 4 » . دار الفنون داراى هفت شعبه : پيادهنظام ، توپخانه ، مهندسى ، سوارهنظام ، پزشكى و جراحى ، داروسازى و معدنشناسى بود و هريك از استادان اروپايى يكى از محصلين اعزامى ايران به اروپا را كه اينك به ايران بازگشته بودند ، براى مترجمى خود انتخاب كردند . علاوه بر رشتههاى فوق الذكر تاريخ ، جغرافيا ، طبيعى ، رياضى ، زبان فرانسه و امثال آنها نيز ، در دار الفنون تدريس مىشد . كارخانهى شمع كافورسازى ، آزمايشگاه فيزيك ، شيمى ، داروسازى و نيز يك چاپخانه و يك كتابخانه از مؤسسات وابسته به دار الفنون بودند . نخستين روزنامه در ايران ، در اوايل سلطنت محمد شاه انتشار يافت كه نام مخصوصى نداشت و ميرزا صالح شيرازى مهندس ، آن را اداره مىكرد و يك نسخه از آن عينا در مجلهى آسيايى انگليس ( جلد پنجم از سال 1839 ميلادى ) نقل شده و در ابتداى آن نوشته شده است « اخبار و وقايع شهر محرم الحرام 1253 در دار الخلافه تهران انطباق يافته » اين روزنامه كه به گفتهى نويسنده مقاله مجله انجمن آسيايى انگليس ، از چند سال پيشتر از تاريخ مذكور چاپ مىشده ، لااقل تا سال 1255 ( تاريخ تحرير آن مقاله ) باقى بود ، ولى سرنوشت بعدى آن معلوم نشد . ادموند دوتامپل « 5 » در تاريخ مختصر قاجاريه كه در سال 1873 مسيحى مطابق 1290 هجرى ، در پاريس طبع كرده در باب اين روزنامه مىنويسد : « در عهد محمد شاه به سال 1937 ميلادى ( مطابق 1253 هجرى ) اولينبار در تهران ، روزنامهاى دولتى انتشار يافت و اين روزنامه ماهيانه بود . تاريخ انتشار اولين شمارهى آن ، اول ماه مه ( دوشنبه 25 محرم 1253 ) بود . اين
--> ( 1 ) - Captitain Zattie ( 2 ) - Carnota ( 3 ) - Dr . Polak ( 4 ) - معلمين ديگر اروپايى دار الفنون عبارت بودند از : ژنرال بروسكى لهستانى الاصل افسر سابق ارتش ايران كه جغرافيا و زبان فرانسه تدريس مىكرد . بوهلر ( Bohler ) فرانسوى معلم رياضى و مسيو ريشار ( M . Richard ) فرانسوى كه بعدها مسلمان شده و به ميرزا رضا خان مشهور و سپس به لقب مؤدب الدوله ملقب گرديد . ( 5 ) - Edmond du Temple