ميرزا تقى خان با ذوق فطرى و هوش خداداد خود ، در فراگرفتن علوم عصر و دانش زمان پيشرفت شايان كرد ، چنان‌كه روزى قائم‌مقام در سيمايش نظر افكند و گفت : « فرزند ، تو در آتيه‌ى مشاغل بزرگى را اشغال خواهى كرد و روزى خواهد رسيد كه در باريك‌ترين مواقع ، اگر خائنين و مغرضين مزاحمت نشوند ، كشتى طوفانى مملكت را از گرداب پريشانى و هلاكت نجات خواهى داد « 1 » » . هنگامى كه ميرزا ابو القاسم قائم‌مقام به منصب صدارت محمد شاه رسيد ، ميرزا تقى خان را به برادرزاده‌ى خود ميرزا اسحق سپرد و درباره‌ى او به برادر خود نوشت : « الحق ، يكاد زيتها يضيى در حق قوه‌ى مدركه‌اش صادق است فاللّه خير حافظا و هو ارحم الرحمين خلاصه اين پسر ترقيات دارد و قوانين بزرگ به روزگار مىگذارد باش تا صبح دولتش بدمد « 1 » » . در نامه‌ى ديگرى كه قائم‌مقام به فاضل خان گروسى ، متخلص به راوى ( 1198 - 1253 هجرى ) ، از منشيان و مؤلفين عهد فتحعلى شاه نوشته ، در موقعى كه امير در ركاب خسرو ميرزا به پترزبورگ رفته بود ( در سال 1244 ) ، چنين مىنگارد : « گله از نوشتن كاغذ به خط غير داشتيد هرچند ميرزا على تقى فراهانى باشد ، يا ميرزا محمد تقى آذربايجانى يا كربلايى محمد تقى ابن كربلايى محمد قربان كه بالفعل در مسقو و پترزبورگ از كرسىنشينان است ، گوى سبقت از همزهء استفهام مىربايد ، پاى تفوق بر فرق لام ابتدا مىگذارد ، فرقدين را شسع نعلين خود نمىشمارد ، سخن در اوج فلك الافلاك دارد « 3 » . » . ميرزا تقى خان در حدود سنين سى سالگى يا سى و سه سالگى مراحل اوليه‌ى خدمات ادارى را در دستگاه عباس ميرزا وليعهد و نايب السلطنه طى كرده و از لحاظ هوش خارق العاده و فراست و قوه‌ى درك ، مورد توجه خاص و محرم و دوست صميمى ميرزا ابو القاسم قائم‌مقام واقع شد ، و به دستور قائم‌مقام وزير عباس ميرزا ، زيردست ميرزا محمد خان زنگنه اميرنظام به سمت لشكرنويسى مشغول كار شد و بعدا به مقام منشىگرى نظام ارتقاء يافت و در اين سمت بود كه به علت آشنايى با آداب معاشرت با بيگانگان و حسن سلوك با مأمورين خارجى ، جزو هيئت اعزامى به روسيه در زمان فتحعلى شاه به آن كشور سفر كرد . ميرزا تقى خان كه در سفر اول خود به روسيه به همراهى خسرو ميرزا ( در سال 1244 - 1245 هجرى ) بيش از پيش تجربه اندوخته بود ، در زمان سلطنت محمد شاه نيز به همراهى

--> ( 1 و 2 ) نقل از كتاب زندگانى ميرزا تقى خان اميركبير ، تأليف حسين مكى ، چاپ تهران ، سال 1329 . ( 3 ) - نقل از كتاب ميرزا تقى خان اميركبير ، تأليف عباس اقبال آشتيانى ، چاپ تهران ، سال 1340 .