احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

98

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

اسلاميت و ايرانيت رفتار خواهند كرد اين بنده از علماء بوشهر تشكر ميكنم كه با وجود حسيات مليه نهايت موافقت و مساعدت را با بنده فرموده و مردم را باقدامات دولت عليه اميدوار ساخته و متفرق فرمودند و اين فقط در فضل الهى و توجه امام عصر عجل إله تعالى فرجه و نيت پاك اعليحضرت اقدس شاهنشاهى ارواحنا فداه بوده و الا اين بنده موفق به تسكين و تأمين اين عده مردم كه هيجانشان بىاندازه ثوران و فوران داشت نميشد حاليه مردم منتظر نتيجه اقدامات دولت هستند كه فقط به همين اميد امروز متفرق شدند و هيچ شبهه نيست كه باز اجتماع خواهند كرد . « عليمحمد » نمره 287 تلگراف وزارت خارجه بوزيرمختار ايران در پطروگراد 26 ربيع الثانى 1333 چند روز قبل كه چند نفر اطريشى كه ميگويند از اسراى اطريشى و آلمانى عشق‌آباد بوده‌اند فرارا بقوچان آمده‌اند آگنت روس آنها را دستگير كرده و بهمراهى دو نفر قزاق مشغول تجسس است كه اگر باز كسى از اطريشيها و آلمانيها پيدا كنند آنها را دستگير نمايند اين گونه رفتار روسها در شمال و حركات انگليسها در جنوب كه مخالف بيطرفى دولت عليه است به اندازه موجب تنفر عامه شده كه هرگاه به اين رويه باقى باشند موقع دولت را بسى مشگل خواهند كرد و اثرات وخيمه آن عايد روس و انگليس خواهد بود اين نكات را با بيان مقتضى بوزير امور خارجه خاطرنشان و خاتمه دادن به اين رفتار را تقاضا و نتيجه را تلگراف نمائيد . « معاون الدوله » نمره 294 تلگراف كارگذار آستارا بوزارت خارجه 3 ربيع الثانى 1333 ديروز تقريبا يكهزار و پانصد نفر سالدات با چهار عرابه توپ و دو توپ مسلسل كوچك از بادكوبه وارد آستارا و امروز به طرف اردبيل حركت كردند . « حسين » نمره 296 تلگراف وزارت خارجه بكارگذارى كرمانشاهان مورخه ربيع الثانى مقارن وصول مشروحه شما از سفارت روس مراسله رسيده كه دو نفر آلمانى در كرمانشاه مشغول تهيه سوار و اسلحه هستند و اظهار ميدارند كه چون اين فقره مؤدى به فساد مىشود بايد جلوگيرى شود تكليف كارگذارى است كه اگر بتوانيد بطوريكه مسيو شونمان ملتفت مطلب نشود او را كه بايد بعراق برود از كرمانشاهان حركت بدهيد و اگر متعذر بر اين است كه ميخواهد تا سرحد باستقبال وزيرمختار برود حق ندارد سوار مخصوص تهيه نمايد و براى امنيت راه هر قدر سوار ميخواهد از سوارهاى دولتى همراه او نمائيد و درصدد كشف رفتار و خيالات او بوده اطلاع دهيد « عليقلى » نمره 310 تلگراف وزارت خارجه به وزيرمختار ايران مقيم پطروگراد مورخه 3 جمادى الاول 1333 چنان كه سابقا تلگراف كردم وزيرمختار روس در روز شرفيابى بحضور والاحضرت وليعهد چنين اظهار كرده است : « از قراريكه شنيدم دولت ايران خيال دارد تقاضا نمايد قبل از ورود والاحضرت اقدس قشون روس از تبريز برود فقط نظر من همين است ولى ابراز اين مطلب قبل از ورود والاحضرت اقدس به تبريز اثر خوبى نخواهد بخشيد بعد از ورود به تبريز موقعى كه ژنرال قونسول روس شرفياب بشود چون او هم به همين عقيده است همين‌قدر كه اظهارى از طرف والاحضرت اقدس بشود فورا مقصود حاصل خواهد شد » با اين تفصيل جاى بسى تعجب است كه وزير خارجه اظهارات وزيرمختار را ترديد كرده و رجعت قشون را به بعد از ختم جنگ موكول مىكند مخصوصا اينكه ميگويند بعد از اعاده نظم و امنيت قشون را مراجعت ميدهيم ملاحظه ميكنيد جز مأيوس بودن از مساعدتهاى لازم كه امروز خيلى منتظر و متوقعيم هيچ نتيجه نميتوان گرفت چطور جنابعالى با احاطه و اطلاعات كلى كه باوضاع داريد متقاعد ميشويد اميدوارم براى اين چند فقره كار در اين موقع مقتضى هنر ذاتى خودتانرا ابراز فرمائيد . ( معاون الدوله ) » نمره 313 تلگراف وزارت خارجه بوزيرمختار ايران مقيم پطروگراد 4 جمادى الاولى 1333 امروز آقاى رئيس الوزراء و من در سفارت مهمان بوديم حاصل مذاكرات اين است براى اين‌كه رفع بهانه ديگران و دلتنگى اهالى بشود و دست دولت در حفظ بيطرفى باز شود لازم است قشون انزلى و اردبيل و قزوين را به فوريت احضار نمايند وزيرمختار قول داد مطلب را امروز به پطروگراد تلگراف نمايد جنابعالى نيز مسبوق باشيد و خيلى اهتمام كنيد اين قشون زود احضار شود و الا اثرات بد ظاهر مىشود ضمنا خاطر وزير امور خارجه را به مذاكرات و مكاتبات پىدرپى كابينه سابق در باب لزوم رجعت قشون روس معطوف داشته و گوشزد نمائيد كه اولياء امور ايران تمام اتفاقات و مشكلات حاليه را پيش‌بينى كرده بودند سزاوار است يكساعت زودتر مساعدت نموده و موقع مشكل را ملتفت و نگذارند هيجان بزرگى توليد شود . ( معاون الدوله ) » نمره 316 تلگراف ايالت فارس بوزارت خارجه مورخه 5 جمادى الاولى 1333 اينكه در اشياء واسموس نوشتجاتى به شش زبان اردو و غيره يافته‌اند بنده اطلاعى ندارم و آنچه در خصوص ورود واسموس نوشته‌اند پس از آنكه واسموس وارد برازجان شد يكنفر كاپيتان انگليسى به تعاقب او از بندر ريگ به برازجان آمده بوده