احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
458
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
حرب ، بانك دولتى و بعضى بانكهاى ديگر ، تمام گارهاى راهآهن ، تلفون ، تلگرافخانه و پستخانه و اداره چراغ را اشغال نمودهاند بعضى وزراء را حبس و شوراى جمهورى را بسته و دولت موقتى را معزول اعلان نمودند . لازم است معروض دارد كه تمام ساير فرق سوسياليستها و دموكراتها برضد اين اقدامات ماكسيماليستها ميباشند از قراريكه مذكور شد رئيس الوزرا بفرونت رفته كه قشون جمع و براى دفع طغيان فرقه دموكراتهاى ماكسيماليست و ساخلو پطروگراد كه هواخواه آنها است بفرستد چون ديشب تلگرافخانه بسته بود تلگراف امروز فرستاده شد صبح از سفارت انگليس فدوى را خبر دادند كه ساعت شش جلسه كور ديپلوماتيك خواهد بود پس از برگشتن چگونگى را تلگراف ميكنم » متمم تلگراف « عطف 206 الان از سفارت انگليس كه كور ديپلماتيك در آنجا جلسه داشته برگشتم مسئله كه مطرح شد راجع بحفظ اتباع خارجه و سفارتخانها بود پس از مذاكرات زياد تصميمى گرفته نشد علت آن هم عدم وجود يك دولت رسمى و بعضى ملاحظات در مراجعه به كوميته انقلابى نظامى است هيئت دولت موقتى غير از رئيس الوزراء كه بطور يقين معلوم نيست كجا رفته است در قلعهء پطروپاولوى محبوس شد عجالة در روسيه هيچ دولتى وجود ندارد و وزارتخانها تعطيل هستند اگرچه شهر آرام است ولى ممكن است هر دقيقه اتفاقات ناگوار رخ بدهد اخبار را متدرجا عرض مىكند » طهران وزارتخارجه تلگراف رمز مورخهء 24 محرم 1336 - 28 اكتوبر 1917 عطف 206 چنان كه معروض داشته تمام فرق سوسياليست و دموكراتها برضد ماكسيماليست ميباشند و در مقابل كوميته انقلابى نظامى هيئت بلديه كوميته نجات عمومى تشكيل دادهاند عجالة اداره بلديه مركز تمام فرق سوسياليستها و دموكراتها و اعضاى شوراى جمهورى است و ساعى هستند مانع پيشرفت ماكسيماليستها شوند كرنسكى رئيس الوزرا با عدهء قشون از فرونت براى دفع ماكسيماليستها در حوالى پطروگراد قشون طرفين مشغول زدوخورد هستند اگرچه ماكسيماليستها هيئتى مانند كابينه تشكيل دادهاند قشون ساخلو پطروگراد هم با آنها هستند ولى چون ساير فرق سوسياليستها و دموكراتها برضد آنها ميباشند مشكل است در داخلهء روسيه راضى به تمكين و ظن قوى ميرود كه كرنسكى با قشونيكه از فرونت آورده طغيان آنها را دفع نمايد چون در اين بين ممكن است تمام شهر را غارت نمايند كوميتههاى خانگى كه سابقا براى تهيه آذوقه در هر خانه تشكيل يافته مصمم شده كه باجارهنشينان اسلحه داده كه هر خانه بتواند خود را در موقع لزوم با اسلحه دفاع نمايد عجالة در كوچههاى شهر گاهگاهى صداى تير تفنگ شنيده مىشود . » طهران وزارتخارجه تلگراف رمز مورخهء 26 محرم 1336 - 30 اوكتوبر 1917 « از قرار اخبار اخيره قشون كرنسكى از تسارسكى سلورد شده و قشون كوميته انقلاب نظامى ساخلو آنجا مجبور شده عقب بنشيند در مسكو هم زدوخورد است تمام روزنامجات فرق اعتدالى را بستهاند عدهء قشون هم از رول براى كمك با ماكسيماليستها حركت دادهاند شب و روز در نقاط مختلفه شهر تيراندازى مىشود و عملهجات مسلح متصل در شهر حركت ميكنند اطراف پطروگراد حتى كوچهها را سنگربندى كرده در غالب آنها توپ گذاشته شده است اين معروف است كه قشون همراه كرنسكى فقط پنجهزار قزاق است و مختصرى توپخانه پيادهنظام ندارد كوميته مركزى اتحاد تمام مستخدمين و عملجات راهآهنها تصميم گرفتهاند كه اگر همين روزها بين ماكسيماليستها و ساير فرق دموكراتها و سوسياليستها موافقت حاصل نشود گرو كرده در تمام خطوط راهآهن مرور را مقطوع نمايند كلية اوضاع خيلى وخيم است مستدعى است رسيد تلگرافها را تلگراف بفرمائيد كه بداند تلگرافها ميرسند يا خير . » طهران وزارتخارجه تلگراف رمز نمره 211 مورخهء 28 محرم 1336 - اول نوامبر 1917 « ماكسيماليستها اعضاى دولت موقتى را حبس و شوراى كوميسرهاى ملى برياست لنين معروف تشكيل دادند كه در واقع بجاى كابينه وزرا است و تروتسكى كوميسر ملى براى كارهاى خارجه معين شد تاحال هيچيك از دول خارجه اين هيئت را نشناخته و از طرف آنها هم هيچگونه اظهارى در معرفى خود نشده است اعضاى وزارتخارجه مانند اعضاى ساير وزارتخانها از حاضر شدن سرخدمت امتناع و وزارتخارجه تعطيل است اساس پروگرام شوراى كوميسرهاى ملى از قرار ذيل است : اولا صلح فورى بدون انضمام خاكى و غرامت جنگ و آزادى تمام ملل عالم ثانيا در باب ضبط فورى املاك شخصى بلاعوض و تقسيم آن و كليهء اراضى فيما بين زارعين و نقش كارگران و سربازان در امورات ثروتى و صنعتى مملكت . » طهران وزارتخارجه تلگراف رمز نمره 213 مورخه 28 محرم 1336 - اول نوامبر 1917 « عطف 211 قشون طرفدار حكومت موقتى بقاتچنيا عقب نشسته و بواسطهء پيشرفت اقدامات ماكسيماليستها ساير فرق دموكراتها و سوسياليستها كه با آنها ضديت ميكنند مجبورا راضى بدخول در مذاكرات براى تعيين كابينه بطور تناسب از تمام فرق انقلابطلب