محصل ديگر حسن فرزانه كه تازه به عضويت سفارت شاهنشاهى منصوب شده بود قسمتى از فعاليت خويش را به ترتيب ذيل شرح ميدهد : حسن فرزانه دبير سوم سفارت كه بعد مأموريت‌هاى مهم در خارجه و سمت استاندارى در داخله داشته است « سال 1917 بود كه تحصيلات خود را در پطرزبورغ بپايان رسانده با سمت اتاشه وارد خدمت سفارت ايران در سن پطرزبورغ شدم و چون به زبان روسى تسلط كامل داشتم رابط بين سفارت و وزارتخانه‌ها و ادارات محلى بودم . پس از ورود لنين ، از طرف حكومت كرنسكى اعلاميه به امضاى لنين اوليانف صدر كميسرهاى ملى جماهير شوروى منتشر شد مبنى بر اينكه « اكنون كه دولت جابر تزارى واژگون شده است حكومت كارگران و دهقانان شوروى خود را مدافع ملل ستم‌ديده مشرق معرفى مىكند و براى جبران مظالم تزارهاى فرعون صفت رومانف‌ها حاضر بهمه‌گونه مساعدت و كمك به ملل مزبور مىباشد » در اين باب با مرحوم اسد بهادر شارژه‌دافر داخل مذاكره شدم و قرار بر اين شد كه بطور ناشناس بعنوان يك نفر محصل ايرانى با همان لباس اونيفورم دانشجويان ( كه تازه از تن درآورده بودم ) با اولياى امور سويت تماس گرفته ببينيم تا چه اندازه حاضر باجراى مفاد اعلاميه مذكور هستند . چون در وزارت امور خارجه تزارى تشريفات خاصى معمول بود تصور نميكردم به اين سهولت بتوانم جانشين نراتف وزير امور خارجه سابق را ملاقات كنم . بهرحال ساعت 8 صبح روز بعد بسراغ تروتسكى كميسر امور خارجه رفتم بر خلاف سابق درها باز و دربانى هم نبود ؛ تروتسكى در همان اطاق كار نراتف با عائله خود مركب از همسر و دو فرزند كوچك سكونت داشت فرزندان تروتسكى هنوز روى كاناپه خواب بودند و در گوشه ديگر اطاق قابلمه غذا روى پريموس ديده ميشد كه گويا ناهار آنها تهيه ميشد ، خلاصه اطاق شلوقى بود ( البته در ايام انقلاب هم نبايد انتظار ديگرى داشت ) پس از مدتى خود را بعنوان يكى از محصلين ايرانى معرفى كرده شرح مبسوطى از فجايع دولت تزارى بخصوص قضاياى بمباردمان حرم مطهر حضرت رضا و عمارت مجلس شوراى ملى ، بدار آويختن مرحوم ثقة الاسلام بدست عمال نظامى روس و قزاقهاى تزارى ، عمليات منافى عفت سالداتهاى روسى در رشت و قزوين و غيره براى تروتسكى تعريف كردم . بيانات من ظاهرا تاثير عميقى در آنمرحوم نمود دستهاى مرا فشرده گفت من تشنه اين اطلاعات بودم ولى خيلى ميل دارم كه اين اطلاعات را از طرف يك مقام رسمى بشنوم ؛ آيا شما با سفارت ايران آشنائى داريد . اظهار كردم كم‌وبيش اشخاصى را در اينجا ميشناسم فرضا آنها هم اين فجايع را تاييد و تصديق كردند چه نتيجهء خواهد داشت و در جبران