احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
426
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
چند روز بعد كه من به ادارهء پليس رفته و دربارهء امور مربوط به اسلحهء سردار اقتدار با ماژر استوار كار داشتم و در اطاق او نشسته بودم بين صحبت ما تلفن زنگ زد و مذاكرات ما قطع شد . ماژر استوار با حالتى آميخته به تعجب بمخاطب خود گفت : « آه ! عجب واقعهء منتخب الدوله را ترور كردند » بدينترتيب من فهميدم كه منتخب الدوله را كشتهاند . ولى اين موضوع بهيچوجه بكميتهء مجازات مربوط نبود اين مرد روز 30 ژوئن مطابق 9 سرطان ساعت چهار بعد از ظهر كشته شد . عصر همانروز ابو الفتحزاده بديدن من آمد و اطلاع داد كه منتخب الدوله را ترور كردهاند و قرار شد فردا اعضاء كميته در منزل من اجتماع كنند و براى بررسى اين پيشآمد جلسهء مخصوصى تشكيل گردد . در اين جلسه آقايان عماد ، مشكوة ، ميرزا على اكبر خان و ابو الفتحزاده حضور داشتند همه ناراحت و عصبانى و مغموم بودند زيرا هيچيك از افراد كميته حاضر نبودند براى نظريات كوچك و اغراض خصوصى يك چنين قتلنفسى بشود كه افكار عمومى بخصوص از آن بيزار است . ابو الفتحزاده گفت : بالاخره پيشآمدى است شده و گذشته حالا بايد كارى كرد كه اين قبيل حوادث تكرار نشود و در هرحال ما بايست مانيفست سوم را انتشار دهيم . ميرزا على اكبر خان خواه ناخواه متن اعلاميه را در همان جلسه حاضر كرد عماد با قلم نوشت در همانجا با ژلاتين چاپ شد و به مهر و امضاء رسيد و مانند بيانيههاى سابق منتشر گرديد : سومين بياننامه كميته مجازات « هموطنان ! عمليات كميته مجازات خود بزرگترين شاهديست كه تاكنون هيچ هيئت و هيچ جمعيتى به اين متانت و به اين بيغرضى خدمت به وطن نكرده چنان كه اگر پنج روز ديگر بميرزا محسن وطنفروش مجال حيات داده شده بود آنوقت كابينه حاضر و تمام هموطنان ما ميديدند كه دلال بيشرم روحانيت با آن دستهائيكه محرك او بوده چه آشوب پرشور و چه مقاصد غيرقابل ترميمى براى مملكت ما فراهم ميكردند . چنان كه غرور خيانت و تعهدات نامشروعيكه اين نگهبان شريعت محمدى با مقامات مربوطه كرده بود اخطار مستقيم كميته را كه نصيحت و ترك خيانت و هدايت به مسافرت موقتى او بود به هيچ شمرده و قابل اعتنا ننمود ، مسلم بود يك چنين كسى كه بايندرجه بيباك و در خيانت جسور باشد در مقابل اقتدار باعظمت كميته تاب مقاومت نداشته و مجبور بود كه آرزوى زندگانى را بانضمام مواعيد خدمتى كه به . . . داده بود به زير خاك ببرد . ما ممنون هستيم بعضى از كارگرهاى او از اين عمل متنبه شده و به كلى انزوا اختيار كردند و نيز خوشوقتيم عده ديگر هم مقام جسارت و طرفدارى او را به حدى نرسانيدند كه دست ما به خون آنان رنگين شود . پس از تذكار فوق كه تفصيل آن بر عامه مكشوف است اينك داخل موضوع اقدام اخير شده و شرح احوال و اطلاعات خودمان را تا بحديكه مجاز بافشاء و انتشار آن هستيم باستحضار عامه ميرسانيم : مسئلهء الاهم فالاهم يكى از وصاياى بزرگان دين و همين اقدام اخير خود دليل كافيست كه كميته يك جمعيت آشوبطلب نيست كه علاقمند بامنيت و آسايش خاطر هموطنان خود نباشد يعنى اگر خائنين مملكت واقعا دست از خيانت كشيده و باور كنند كه ديگر بازى كردن با رل اجنبى پيشرفتى ندارد ممكن است كميته عمليات خود را تعطيل و كيفر اعمال گذشته اشخاصرا بوظيفه ملت و حكميت دولت محول دارد ولى چكنيم كه دست خارجى و طمع مال يكعده مردمى را كه خواهىنخواهى هموطن ما هستند بدبخت و ننگين نمود و بدبختانه اصرار ميكنند كه بدبختتر بشوند بالجمله ( شوستر ) رفت يك مستشار وظيفهشناسى را كه با يك روح پاك و نيت مقدس درصدد ايفاى مأموريت بود از ايران بيرون كردند هنوز از خاطرهها فراموش نشده كه بيرونكنندگان شوستر با چه قدرت غيرمحدودى يكنفر ديگر را بنام ( مرنار ) در مسند خزانهدارى برقرار و با اختيارات مطلقه مقدرات ايران را به عهده او محول داشتند . مرنار كه بود متعاقب او چه كردند از موضوع خارج و مقصود ما منتخب الدوله است كه صرفنظر از تاريخ گذشته او ميخواهيم بگوئيم اين آدم چه كرد و اين حوادث در وجود او چه اثرى توليد كرد ! اين مستخدم بالياقت دولت كاملا ملتفت شد كه كدامين مقصود شوستر را از ايران خارج و غرض اصلى از اين تغييرات چه مىباشد . لهذا با يك نظر دوربين خود را كمتر از همكاران مرنار تصور نكرده ديد ميتواند هواخواهان او را به اقامه دليل متقاعد نمايد كه : من اوليتر از آنها هستم حالا با چه وسائل مستقيم و غيرمستقيم مدعاى خود را عملا ثابت كرده جانشين مرنار شد كارى نداريم و مجازات او بواسطه افشاى مواد كنترل و راهنمائى ديگرى كه جزءبجزء در نامه اعمالش ثبت است نبوده بلكه فقط بواسطه عمليات و اقدامات تازهء بود كه از ده روز باينطرف شروع كرده بود . پس مجازات او از نقطهنظر الاهم فالاهم و بار ديگر ميگوئيم خوبست همكاران مشار اليه اين سوداى خام را از سر بدر كرده خود را دچار مهلكه ننمايند . مهر كميته مركزى مجازات » كمى بعد يك اعلاميهء رسمى از طرف دولت انتشار يافت و در اين اعلاميه كميته مجازات را خائن و آلت اجانب قلمداد كرده بود ، متن آن در روزنامههاى پايتخت منتشر گرديد :