احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
398
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
ميرزا حسن خان وثوق الدوله . . . رئيس الوزراء و وزير امور خارجه فتح الله خان سردار منصور . . . وزير داخله ابو الفتح خان طباطبائى حشمت الدوله . . . وزير جنگ مرتضى خان ممتاز الملك . . . وزير معارف و اوقاف دكتر اسمعيل خان امين الملك . . . وزير پست و تلگراف ميرزا حسن خان مشار الملك . . . وزير ماليه فيروز ميرزا نصرة الدوله . . . وزير عدليه ميرزا شكر الله خان قوام الدوله . . . وزير تجارت و فوائد عامه دو روز بعد عدل الملك به معاونت وزارت داخله و سردار همايون به حكومت طهران منصوب شدند . جمعهء 2 ذى القعده 1334 - اول سپتامبر 1916 مادام مارلينگ و مادام يورينف كه اخيرا هجرت كرده بودند امروز بطهران معاودت نمودند . 4 ذى القعده 1334 - 3 سپتامبر 1916 امروز رئيس الوزراء جديد اولين پذيرائى رسمى خود را در عمارت تجريش از كرديپلوماتيك نمود . نمايندگان متفقين صبح پذيرفته شدند ، عصر كنت لگتتى وزيرمختار اطريش و نزهت بيك شارژهدافر عثمانى بهمراهى خان شوكت و نيز نگارنده باتفاق زمر دفتردار سفارت آلمان در ملاقات براى تبريك شركت كرديم . اشتريتر ژنرال قونسول روس كه چندى قبل برشت مهاجرت نموده بود امروز وارد طهران شد . سهشنبه 6 ذى القعده 1334 - 5 سپتامبر 1916 امروز ابلاغيه زير از طرف سفارت روس منتشر گرديد : « از قراريكه از اصفهان تلگرافا اطلاع مىدهند قشون امپراطورى پس از آنكه در 15 آوگوست دسته چراغعليخان را مغلوب و منهدم ساخته در بيستم آوگوست مطابق 3 ذى قعده نيز ما بين نجفآباد و تيران دسته دوم از بختيارىها را كه خيال حمله باصفهان داشتند شكست فاحشى دادند . بطور تحقيق اشخاصى كه برضد قشون ما داخل در عمليات بودند از اين قرارند : كاردورف آلمانى ، از بختيارى سالار مسعود پسر سردار ظفر ، سالار اعظم ولد سردار اسعد ، بهادر السلطنه و بىبى مريم كه كاردورف را در خانه خود منزل داده و پنهان ساخته بود . از بختياريها در ميدان جنگ 58 مقتول مانده وعده از بختيارىها هم كه در كردنه كوف پيش منتظر نتيجه جنگ اين دسته عمده خودشان بودند بعد از مشاهده شكست خوردن دسته مزبور آنها نيز روى بفرار نمودند . قشون امپراطورى آنها را تا وسط اماكنشان تعاقب نموده پس از آن باصفهان مراجعت و در تهيه شكست دادن دسته سيم از بختيارى كه در تحت رياست امير مفخم در گلپايگان هستند مىباشند . » چهارشنبه 7 ذى القعده - 6 سپتامبر امروز از وثوق الدوله رئيس الوزراء بطور خصوصى ديدن كردم و در ضمن صحبت پرسيدم مسئلهء كنترل ماليه بكجا انجاميد جواب گفت با زحمات زياد موفق شدهام دولتين روس و انگليس را متقاعد نمايم كه فعلا كميسيون كنترل را موقوف دارند و از بابت موراتوريم جارى نيز آنچه معمول بوده بپردازند اما از بابت موراتوريوم رتروآكتيف ( استمهال قهقرائى ) حاضر نشدند بدون كنترل پرداختى به عمل آورند . چهارشنبه 21 ذى القعده 1334 - بيستم سپتامبر 1916 امروز كه روز پذيرائى معمولى وزارت امور خارجه از كرديپلوماتيك بود نگارنده به ديدن وثوق الدوله رئيس الوزراء و وزير خارجه رفتم . در ضمن مذاكرات اظهار داشت انگليسها و روسها از اوضاع كاملا اعتماد حاصل كرده و ديگر از ورود عساكر عثمانى نگرانى ندارند زيرا اخيرا ژنرال باراتف تلگرافى به قونسول انگليس مقيم قزوين مخابره كرده اطمينان