احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
389
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
قزوين را تصرف كرده خيال عبور به انزلى و باكو را داشتند تا با قواى ضد كمونيستى دنىكن و كلچاك و يدنيچ همكارى كنند و ضمنا از چاههاى نفت بادكوبه محافظت نمايند . پيچراخوف با كمك ژنرال دنسترويل انگليسى در پل منجيل كه سنگر جنگلىها محسوب ميشد با ميرزا جنگ سختى كرد و پس از تلفات زياد موفق به عبور از رشت گرديد ميرزا بواسطهء نداشتن توپ و طياره نتوانست آنها را خلعسلاح نمايد ولى پس از عبور از رشت در طول راه همه روزه مصادماتى رخ ميداد چنان كه در 3 تيرماه 1297 يك سروان انگليسى و چند سرباز هندى كشته شدند و نيز نبرد مهمترى در حوالى امامزاده هاشم به عمل آمد . اين زدوخوردها دائما ادامه داشت بطوريكه هر روز 2 هواپيما از قزوين بلند شده و تمام نقاطى را كه حدس ميزدند جنگليها آنجا باشند بمباردمان ميكردند . در 27 تير جنگلىها با 2500 نفر برشت حمله كردند و شهر را تصرف و قنسولخانه انگليس را آتش زدند و ده روز شهر را در تصرف نگهداشتند ولى بالاخره زرهپوشهاى انگليسى شهر را بازگرفتند اما عاقبت بر اثر مزاحمتهاى شبانهروزى نيروى جنگل انگليسها مجبور شدند با ميرزا قراردادى ببندند و اسرا را مسترد دارند . اينك عين قرارداد : [ قرارداد انگليسيها با ميرزا ] « 12 اوت 1918 ( 22 مرداد 1297 ) . در قريهء صفه از توابع رشت بين نمايندگان اتحاد اسلام و نمايندگان سياسى و نظامى انگليس مواد ذيل مورد موافقت واقع گرديد : 1 - نمايندگان كميتهء اتحاد اسلام متعهد ميشوند كه قواى مسلحه در راه قزوين و انزلى كه معروف به راه عراق است و نزديكيهاى آن نگاه ندارند . 2 - نمايندگان كميتهء اتحاد اسلام متعهد ميشوند كه صاحبمنصبان خارجه را اخراج نموده و از دولتهائى كه با دولت انگليس در حال جنگند صاحبمنصب استخدام ننمايند . 3 - نمايندگان كميتهء اتحاد اسلام متعهد ميشوند كه تهيه خوراك لازم براى قوه موجوده انگليس در گيلان بنمايند و نمايندگان نظامى انگليسها متقبل ميشوند كه افراد مسلحه و غيرمسلحه براى جمعآورى آذوقه بصفحه گيلان اعزام ندارند . 4 - نمايندگان اتحاد اسلام متعهد ميشوند اسراى دولت انگليس را كه عبارت از كاپيتن نوئل و ليوتنان موريس و كلنل شامانف و كاپيتن استريك و صمصام الكتاب ميباشند رد كرده اسراى كميتهء اتحاد اسلام را در هر نقطه كه هست تحويل بگيرند . 5 - نمايندگان قشون انگليس متعهد ميشوند كه در داخله ايران مداخله ننمايند مگر در صورتى كه ايرانيها با دشمنان انگليس مساعدت كرده برضد انگليس قيام نمايند . 6 - نمايندگان قشون قول ميدهند كه بهيچوجه در مقاصد كميتهء اتحاد اسلام ما دامى كه مربوط به پيش بردن منافع دشمنان انگليس نيست ضديت ننمايند . 7 - از اهالى دعوت مىشود كه براى حفظ خود حاكمى موقتا انتخاب نمايند تا حكومت ايران نمايندهء خود را بفرستند . 8 - نمايندگان طرفين متعهد ميشوند كه قواى مسلحه آنها بهيچوجه داخل شهر نشوند . امضاء نمايندگان كميته اتحاد اسلام : دكتر ابو القاسم خان ( فريد ) - رضا خان ( افشار ) نمايندگان سياسى و نظامى انگليسى : كلنل ماتيور رئيس قشون - مستر ماير نماينده سياسى » . انگليسها پس از چندى مواد 5 و 6 قرارداد را نقض نمودند و در تاريخ 11 فروردينماه 1298 بوسيلهء طيارات خود اخطاريه زير را در شهر رشت فرو ريختند : « بعموم كاركنان و ليدرهاى هيئت اتحاد اسلام اخطار و ابلاغ مىشود چون زمامداران دولت انگليس هميشه طالب استقرار امنيت و استحكام قوانين مملكت ايران و مايل به ترقى و تعالى آن ميباشند لهذا تصميم نمودهاند كه در تصفيهء امور گيلان با دولت معزى اليها كمك و همراهى نمايند . اينك بوسيلهء اين اعلاميه بعموم ليدرها و زمامداران هيئت اتحاد اسلام پيشنهاد مىشود كه بايد قبل از غروب 5 شنبه 6 رجب مطابق 13 برج حمل قنسولگرى دولت انگليس را از تسليم خود بدولت ايران و اعليحضرت شاهنشاه مطلع سازند ؛ قواى دولت انگليس و دولت ايران در حمايت و صيانت رفتار خواهند نمود . بخاطر داشته باشيد اگر ليدرهاى شما از روى جهالت و نادانى از تسليم خود باعليحضرت همايونى و دولت عليه ايران امتناع ورزند به همين ترتيب كه اين كلمات اخطاريه بر سر