پروفسور برون بدون شك يكى از بزرگترين دوستان حقيقى ايران شخص پروفسور برون است . نه فقط معظم اليه تمام سن خود را صرف دانستن و تدريس زبان و ادبيات فارسى كرده است بلكه از زمان مشروطه تابحال هرطور كه توانسته با زبان و با قلم ايران را در انگليس كه وطن خود اوست خصوصا و در اروپا عموما دفاع نموده . اگر در تمام ممالك اروپا تفحص كنيد براى اينكه يكنفر مرد حق‌گو پيدا كنيد بالاخره اسم پروفسور برون را خواهيد يافت . اگر در دنياى متمدن حاليه عقب آدمى بگرديد كه زيادتر از همه براى تحصيل ادبيات ايران زحمت كشيده و زيادتر از همه ادبيات ايران را باروپائيان شناسانده باشد باز باسم پروفسور برون خواهيد رسيد . در انگليس و فرانسه و ممالك متحده امريكا هركس از ايران حرف مىزند فورى به خيال پروفسور برون ميافتد و هركس اسم پروفسور برون را ميبرد انسان به خيال ايران ميافتد . بقدرى اين مرد جليل القدر براى ايران كار كرده و زحمت كشيده كه اسمش قرينهء ايران گشته است . ولى چه ايرانى ؟ - ايران عمر خيام و فردوسى و سعدى - ايرانى كه باوجود انقراض سلسله هخامنشى بواسطه اسكندر كبير و سلسله ساسانيان بواسطه اعراب تابحال زنده مانده - ايرانى كه باوجود استيلاى مغول باز مليت خود را تا امروز نگاه داشته . اسم پروفسور برون قرينه تمام اين معانى است . چرا ؟ - به جهت اينكه معزى اليه بواسطه مودت حقيقى كه براى ايران و ايرانيان دارد عيوب ما را بكنار انداخته و هرچه صفات حسنه در نژاد ايرانى است گرفته و موضوع نوشتجات خود قرار داده . در اين صورت بر هر ايرانى واجب است شخص شخيص معزى اليه را بشناسد و بعقيده حقير بايد معلمين مدارس اسم او را بشاگردان خود بياموزند البته جاى اين نيست كه بنده شرح زندگانى او را به نظر هموطنان خود برسانم ولى يقين دارم قارئين محترم بىميل نخواهند بود همه كارهاى اين مرد بزرگ را بدانند . پروفسور برون زبان فارسى را در لندن تحصيل نموده و در سن 20 سالگى بايران آمده مسافرت خود را در كتاب بزرگى كه داراى 600 صفحه است و موسوم به يكسال ما بين ايرانيان شرح داده A Year amongst the Persians پس از مراجعت خود از ايران آن اديب فاضل مقاله‌هاى معتبر در روزنامه‌ها و مجلات انگليسى مانند Journal of the Royal Asiatic Society در باب ادبيات و زبان فارسى نوشته . اگر شخصى بخواهد بفهمد چقدر پرفسور برون زحمت كشيده بايد كتاب او را كه موسوم است بتاريخ ادبيات ايران A Literary History of Persia بخواند اگرچه معزى اليه هنوز اين كتابرا باتمام نرسانده و دو جلد آن‌كه هريك داراى 450 صفحه است چاپ كرده ، جلد اول از زمان زردشت است تا فردوسى و جلد دويم از فردوسى تا شيخ سعدى . در پائين هر صفحه چندين نت است و در آنها مؤلف منبع اطلاعات و معلومات خود را ميدهد . وقتىكه انسان صد صفحه از اين كتاب را ورق بزند خواهد ديد كه پرفسور برون بيشتر از صد كتاب خوانده براى نوشتن آن صد صفحه بعلاوه خود آن اديب فاضل بعضى كشفيات و ملاحظات شخصى نموده كه بىاندازه جاى تمجيد و تعريف است . از سنه 1324 يعنى از آغاز مشروطه در ايران معزى اليه يكساعت راحت ننشسته و غير از آرتيكل‌هاى متعدده كه در جرايد لندنى نوشته اولا كتابى شروع كرده موسوم بتاريخ انقلاب ايران و جلد اول آن‌كه در 1910 بطبع رسيده مشتمل است بر پانصد صفحه ببزرگى نصف ورق اين روزنامه و داراى 46 عكس و دو نقشه است . نه اينكه گمان كنيد تمام اين كتاب بانگليسى نوشته شده باشد بلكه هرجا كه لازم بوده و پرفسور برون اشعار ايرانى و عين عبارات فارسى به كار برده و مقابل آن ترجمه آن را بانگليسى نگاشته مثلا بعد از بسم اللّه كتاب مزبور شروع مىشود به اين شعر : بايران مباد آن‌چنان روز بد * كه كشور به بيگانگان اوفتد . ايرانيان در اين كتاب باصطلاح فرانسويان Heros du drame قلم رفته‌اند و بدون شك هركس آن را بخواند از صميم قلب ايرانيان را دوست خواهد داشت . اتفاقات فجيعه 1329 ( 1912 - 1911 ) و جواب دادن مستر شوستر و مستر لكفر و ماژر استكس را پرفسور برون در روزنامهء منچستر كارديان Manchester Guardian و در جزوهاى چهل پنجاه صفحه مانند The Persian Crisis of December 1911 The Reign of Terror at Tabirz نقل كرده . تمام اين جزوه‌ها بسيار رقت‌آميزند و خودم در اينجا مشاهده كرده‌ام كه ممكن نيست كسى آنها را قرائت نمايد و بىاندازه متأثر نشود و لعنت بظالمين ايران نكند . كتاب ديگرى كه پرفسور عظيم الشأن مذكور نوشته موسوم است باشعار و روزنامه‌جات جديد ايران ، در حقيقت اين كتاب مجمعى است از اسامى و شرح روزنامه‌هاى ايران از زمان ناصر الدين شاه تابحال . در يكى از ديباچه‌هاى اين كتاب پرفسور برون مينويسد كه علت جمع‌آورى اين است كه باروپائيان بفهماند كه ايرانيان حاليه اولاد ايرانيان قديمند و نه فقط ذوق شعرى و ادبى آنان بر طرف نشده بلكه مطالب تازه مانند مدح وطن و مشروطه و آزادى و مجلس