احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

372

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

دوشنبه 14 شوال - 14 اوت امروز صبح وثوق الدوله رئيس الوزراء و بعضى از رؤسا ادارات از قبيل هنسنس بلژيكى مدير خزانه و نيسترم سويدى رئيس امنيه را به منزل شخصى احضار و دستور صادر كرد . كنت لگوتتى بديدن رئيس الوزراء جديد رفته در باب اعضاء كابينه پارهء تلقينات نمود و اسامى افرادى را مانند قوام السلطنه و مستشار الدوله و ممتاز الدوله و حكيم الملك و نصر الملك پيشنهاد كرد . امروز عصر يورينف ترجمان سفارت روس در دزاشوب به ملاقات علاء السلطنه رفته در ضمن صحبت گفته بود قرار شده است وزراء كابينه را شاه شخصا معين فرمايند . بعد از نيمساعت عباسقليخان نواب نايب سفارت انگليس نيز از علاء السلطنه ديدن كرد و مدتى مذاكرات محرمانه به عمل آورد . سپهسالار اعظم از شاهزادگان ظل السلطان و كامران ميرزا نايب السلطنه به ناهار دعوت كرده آنها را به مخالفت با وثوق الدوله تشويق نموده ضمنا اصرار ورزيده است كه به هرنوع شده بايد شاه را به عزيمت از طهران وادار ساخت . سه‌شنبه 15 شوال - 15 اوت نگارنده شاهزادهء صارم الدوله را در قيطريه ملاقات كردم ، در ضمن صحبت اظهار داشت تصور نميكنم كابينه وثوق الدوله تشكيل يابد چونكه جمع بين ضدين محال است مثلا وقتى انسان با وزيرمختار اطريش مذاكره مىكند ميبيند او ميخواهد لااقل در ايران داراى همان اختيارات و نفوذ كلمه باشد كه وزيرمختار روس و انگليس دارا هستند وقتى با وزيرمختار روس گفتگو ميكنيم ملاحظه مينمائيم او ايران را مثل لهستان و قفقازيه ميداند خاصه بعد از اقتدارى كه سپهسالار اعظم به كميسيون مختلط ماليه داده و در واقع خاتمهء استقلال سلطنت ايران را امضاء كرده است چنانچه عثمانيها هم بطهران بيايند آنها نيز همين نوع رفتار خواهند كرد و ايران را خواهىنخواهى وادار باعلان جنگ به متفقين خواهند نمود . اين ايام اشخاصى كه به بانك استقراضى مديون هستند درصدد بيرون آوردن اشياء رهنى خود برآمده جمعيت كثيرى در بانك ازدحام نموده و اعضاء شعبهء رهنى تا يك الى دو از شب گذشته مشغول كار ميباشند ؛ ديشب جمعيت زيادى در محوطهء باغ بانك خوابيده از طرف نظميه عدهء آژان براى حفظ آنجا فرستاده شد و بواسطهء كثرت ازدحام چند نفر زن زير پا رفته فورا خارجشان كرده‌اند . ادارهء راه شوسه انزلى - طهران - قزوين - همدان كه مركز آن در قزوين مىباشد دفاتر خود را به طرف رشت حركت داده است . چهارشنبه 16 شوال 1334 - شانزدهم اوت 1916 امروز مادام مارلينگ همسر وزيرمختار انگليس به سفارت اسپانيا رفته جواهرآلات خود را نزد مادام رمرو امانت گذاشت تا با ساير خانم‌هاى سفراى متفقين از راه رشت به طرف اروپا مهاجرت نمايند . پنجشنبه 17 شوال 1334 - 26 اسدلوىئيل - هفدهم اوت 1916 اعلاميه زير امروز در طهران از طرف سفارت كبراى عثمانى انتشار يافت و به ديوار خيابانها الصاق گرديد . جمعيت كثيرى از عابرين براى خواندن اعلان در هر گوشهء شهر گرد آمده بودند : از طرف سفارت كبراى عثمانى اعلان ميگردد در اين چند روزه كه بعون اللّه تعالى نظام فتح فرجام عثمانى در محال مختلفه موفق بفتح و فيروزى گرديده‌اند شنيده مىشود كه از طرف دشمنان اسلام