احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
329
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
سپهسالار اعظم كافى است كه بكابينه جديد يك وجهه حقيقى ملى بدهد و مسلما بهترين معرفى براى كابينه جديد رياست يك چنين وطنپرست فداكارى است كه در سختترين مواقع چنان كه تاريخ مشروطيت ايران برآن گواهى ميدهد از فداكردن دارائى و حتى بمخاطره انداختن جان خود دريغ نكرد سپهسالار اعظم يكنفر ايرانى با علاقه به اين آب و خاك است كه هرقدر هم فرضا مالانديش نباشد لااقل حفظ خود و اولاد خود را بترقى و تعالى وطن عزيز خود ميداند . اعضاى محترم كابينه - ما هميشه بصميميت آقاى سردار منصور معتقد بودهايم و چون دفعه اول نيست كه اين مسند را اشغال مىكنند و خوانندگان ما مراتب حسنظن ما را نسبت بايشان مكرر در اين صفحات ديدهاند اين است كه مجددا تكرار نميكنيم . اگرچه شاهزاده صارم الدوله مدتى نيست كه داخل در سياست ايران شدهاند ولى در اين مدت قليل همانطور كه قيافه و سيماى ايشان حكايت ميكرد ثابت كردند كه يكى از عناصر جدى و فعال هيئت دولت خواهند بود و حاليه كه مسند وزارت امور خارجه را اشغال كردهاند و اولين ميدان متناسب با استعداد و فعاليت خود را بدست آوردهاند مىتوانيم پيشبينى كنيم كه دوره تصدى ايشان متمادى و اغلب حكومتهاى آتيه محتاج بعضويت ايشان خواهند بود . آقاى علاء الممالك يك نفر وزيرى است كه تجربيات عديده كه در دورههاى سابق تهيه و ذخيره فرمودهاند حالا مىتوانند به موقع اجراء بگذارند خصوصا در عدليه كه با تجربيات شخصى پى بمعايب آن بردهاند و نيز اغلب داوطلب براى رفع آن معايب بودهاند . آقاى سردار كبير در تمام مدت وزارت جنگ حضرت سپهسالار اعظم كفالت امور وزارت جنگ را ميگرداند بنابراين ميتوان دانست كه اطلاعات ادارى ايشان باعلى درجه تكميل و نيل به اين مقام بوسيله پيمودن مراحل ابتدائى و درجات لياقت شخصى بوده است . آقاى سردار كبير با آنكه طبعا صلحطلب و باصطلاح جنگى نيستند معهذا در كارهاى ادارى سخت و بسيار جدى هستند . آقاى حاج يمين الملك نظر به تخصصى كه در فن ماليه داشتند و احاطه و مهارتى كه در مسائل ماليه در اين مدت قليل بروز دادهاند براى ادامه اصلاحاتى كه ايشان در نظر گرفته بودند و تكميل عملياتى كه شروع فرموده بودند حضرت سپهسالار اعظم هم به مثل رئيس الوزراى سابق وجود ايشان را در اين كابينه مغتنم شمرده و مقام وزارت ماليه را كما فى السابق به ايشان محول فرمودند . آقاى ممتاز الملك مدتها در خارجه اقامت فرمودهاند مدتى هم وزيرمختار دولت عليه در واشنگتن بودند از ترتيب مدارس اروپا و آمريكا و پروگرام مدارس و غيره كاملا مطلع و قسمت اعظم اوقاتشان مصروف بطرق تربيه محصلين بوده است بعلاوه چون يكى از اصول مسلمه است كه ديپلماتها هر مقامى را اشغال كنند به خوبى از عهدهء آن مقام توانند برآمد لذا اميدوارى حاصل است كه وزارت علوم در زمان تصدى ايشان ترقى فوق العاده كند . آقاى حاج ميرزا احمد خان مشير اعظم فرزند مرحوم اتابك اعظم رئيس تشريفات هميونى اگرچه اول دفعه است كه بمقام وزارت ميرسند ولى چون در زمان مرحوم اتابيك اعظم داخل در جريان امور مملكتى بودهاند اميدوارى حاصل است كه در زمان وزارت ايشان فوايد عامه داراى فوايد عامه گردد » . مسيو دوباخ شارژهدافر روس كه چندى قبل از تهران به سمت همدان و اسدآباد رفته بود ديروز باتفاق ژنرال باراتف وارد تهران شدند . سهشنبه 2 جمادى الاول نمايندگان متحصنين سفارت روس بدربار رفته و با رئيس الوزراء ملاقات نمودند و راجع به خروج از تحصن شرائطى در باب پرداخت حقوق عقبافتاده خود كردند . بعد از ظهر سردار كبير وزير جنگ و حاجى يمين الملك وزير ماليه با مراسلهء كه از طرف رئيس الوزراء در جواب عريضه ارباب حقوق نوشته شده بود بسفارت روس رفته اطمينان دادند كه حقوق آنها از قرار تومانى 5 قران تأديه خواهد شد . در همينموقع مسيو يورينف باتفاق شريعتزاده به سفارت رفته مراتب را تأييد نمودند . در موقع تشكيل كابينهء جديد يكى از رجال صدر مشروطيت ممتاز الدوله كه به آزاديخواهى مشهور و از حيث فراست و درايت كمنظير بود به عضويت دولت دعوت شد اما نپذيرفت . مشار اليه برادر ممتاز السلطنه