احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
272
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
برحسب تقاضاى سفارت انگليس از طرف دولت بحكومت عراق تعليمات داده شد اتباع انگليس را كه فعلا تحت حمايت تجارتخانه امريكائى هستند بتوسط ماژر پوسه رئيس ژاندارمرى روانه تهران نمايند . در قم خليل خان نام صاحبمنصب بريگاد قزاق كه چندى قبل با يك عده قزاق از همدان بقم رفته اخيرا بكميته دفاع ملى در قم پيشنهاد نموده بود اقدام بتشكيل قزاقخانه مركب از دو هزار نفر با ملبوس قزاقى در آنجا به عمل آورد و بهر سوار قزاق ماهى هيجده تومان و بهر پياده دوازده تومان از طرف كميته حقوق داده شود . چند روز قبل اين پيشنهاد مورد قبول واقع و بودجه آن به تصويب كميته دفاع ملى رسيد و خليل خان عده استخدام كرده كه همه روزه مشغول مشق هستند . ژنرال يالمارسن بتوسط اداره ژاندارمرى پيشنهادى بوزارت داخله نموده كه بعد از انقضاء مدت كنترات در ازاء خدمات او ماهيانه 100 تومان برسم مستمرى از طرف دولت درباره مشار اليه برقرار شود وزارت داخله عين پيشنهاد را بهيئت وزراء فرستاده است . مسيو وستداهل رئيس تشكيلات اداره نظميه بواسطه تعويق پرداخت حقوق اين اداره از شغل خود استعفا نموده و هنوز در حال بىتكليفى باقيست . جلسه علنى مجلس بواسطه غيبت عده زيادى از وكلاء مهاجر كه خيال معاودت بتهران را ندارند ديگر تشكيل نميشود و ميتوان دوره سوم تقنينه را پايانيافته دانست . 5 شنبه 8 صفر 1334 - 16 دسامبر 1915 نصرت السلطنه با ملتزمين ركاب و اعضائيكه مقرر شده بود از طهران بهمراهى او بروند از حضرت عبد العظيم حركت نمود . بموجب تلگراف والى كرمان عده سواران آلمانى به هزار و چهارصد نفر رسيده است و براى جلوگيرى از بعضى پيشآمدهاى اخير استعداد ايالتى به قدر كافى نبوده و رفتهرفته نگاهدارى و حفظ انتظام شهر هم از عهده ايشان خارج شده است مجاهدين تلگرافاتى به كميته دفاع ملى مخابره كردهاند و براى جمعآورى اعانه و تهيه قشون دستور العملهائى از قم به آنها رسيده و سوارهاى بختيارى به قدر كافى براى حفظ اتباع خارجى معين شده است . امروز ميرزا جعفر خان يمين الممالك بوزارت خارجه رفته و از طرف وزير امور خارجه به سمت معاونت رسما معرفى شد . يكشنبه 11 صفر - 19 دسامبر 1915 قشون روس دو روز بود وارد شهر همدان شده و امير افخم برحسب تعليمات دولت مشغول رسيدگى به امور است . در حدود يكهزار و پانصد نفر قشون روس از راه رزن در نزديكى همدان به طرف ساوه حركت نمودند اين دو سه روزه جنگ ساوه اهميتى پيدا كرده و بر قواى مجاهدين و قشون روس افزوده شده امير مفخم اين سواران را به طرف ساوه گسيل داده يكصد نفر برياست امير حشمت يكصد نفر برياست يد اللّه خان يكصد نفر برياست سردار حشمت يكصد نفر برياست حاج جلال لشكر و سالار همايون كه از خوانين كمره ميباشند همچنين سرادر صولت با پانصد نفر از سوارهاى خود كه در قم اقامت داشته بسوى ساوه حركت كردند كه از آنجا به همدان بروند . در اين وقت جز در نقطه پل شكسته بين يك عده از قشون روس و ژاندارمرى كه در اطراف همدان بودند جنگى واقع نميشود و روسها قواى كمكى فرستاده سواران بختيارى كه از اصفهان حركت كرده بودند به عراق وارد شدند . در شيراز اوضاع روزبروز سختتر مىشود و مجاهدين و سوارانيكه مسلح بودند