احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

256

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

خارجه دام اقبالهما در تعقيب مخابرات حضورى نمايندگان مقيم قم هنوز منتظر اقدامات اطمينان‌بخش هيئت محترم دولت هستند و نسبت باينكه حضور عده نمايندگان مهاجر را لازم دانسته‌ايد چند نفر از نمايندگان بطهران عازم هستند . چهارشنبه اول دسامبر 1915 ( 23 محرم 1334 ) امروز تلگراف ذيل از طرف امير حشمت نيسارى به نگارنده مخابره شد : « از عراق بقم 8 قوس 1334 خدمت جناب آقاى احمد على خان مورخ الدوله حضرت و الا پرنس وجود جنابعالى را لازم دارند خواهش دارم بفوريت حركت فرموده و حركت خودتان را تلگرافا اطلاع دهيد ابو الحسن » از اصفهان 23 شهر محرم 1334 - مكتوب مبصر الملك وكيل مجلس از اصفهان بقم بعنوان نگارنده : قربانت گردم انشاء اللّه وجود محترم حضرتعالى قرين سعادت و اقبال است و نقاهتى در خاطر مباركتان نيست . راپورت حركت خود را از زمان مرخصى از قم الى كنون بطور اختصار ذيلا بعرض مىرساند كه خاطر محترمتان مستحضر باشد در ورود بكاشان ملاحظه شد كه ابدا هيجانى در اهالى نيست فورا با دو سه نفر كه سابقهء خصوصيتى در ميان بود ملاقات كرده و آنها را گماردم مجالسى ترتيب دهند اهالى را ترغيب و تشويق نمايند و اقدامات لازمه براى جمع‌آورى اعانه و فراهم آوردن داوطلبان بنمايند . در خالدآباد كه وارد شدم سردار صولت را ملاقات نموده و بقدرى كه لازم بود او را تشويق نموده كه فورا درصدد ازدياد نفرات و تهيه فشنگ برآيد و زودتر به طرف قم حركت كند و چنانچه خودش هم چند روزى در كاشان لازم باشد توقف نمايد يك عده سوار به طرف قم گسيل دارد . در ورود باصفهان ملاحظه شد اقداماتى كه شده است تمام بىاساس و جز حرف و تلگرافاتى كه ميشد صورت خارجى نداشته اين بود كه فورا آقايان حجج اسلام و اعيان و دوستانى را كه داشته ملاقات كرده و با يك حدت و حرارتى باريكى موقع را خاطرنشان كرده اينك دو سه روزى است كه يك حرارت فوق العاده در مردم توليد شده است و خوب مشغول كار شده‌اند متصل مشغول عمليات ميباشند مأمورين تعيين شده كه در خود و اطراف و محالات اصفهان مشغول جمع‌آورى اعانه و فراهم آوردن سوار و تفنگچى شده‌اند عجالة كارها خوب پيش ميرود و وضعيات اميدبخش است اميد است بتوان موفق باقدامات اطمينان‌آميز بود تقريبا ميتوان گفت كه نقدا هيچ مخالفتى نيست احزاب متفق و بعضىها هم كه هواخواه روس و انگليس بودند و تحريكات ميكردند و نميگذاردند كارها پيشرفت كند و مردم براى اقدامات و مجاهدت حاضر شوند حاليه بشكلى ساكت و بلكه تا درجه از ترس خودشان پشيمان شده و اين حرارت اهالى و اقدامات را كه ديده‌اند آنها هم حاضر براى همراهى شده و ميشوند از طرف ديگر حكومت اصفهان همراه نبود و حتى المقدور بوسائلى كه داشت جلوگيرى ميكرد سه چهار مجلس با او ملاقات نموده و به او فهماندم كه اگر كاملا و تماما همراه نباشد و معاضدت نكند برايش خوش‌عاقبت نخواهد بود عجالة قول صريح داده است كه از هيچگونه مساعدت غفلت نكند و به او مخصوصا خاطرنشان كردم كه اگر تا سه چهار روز ديگر اقدامات مقتضيه در پيشرفت مقاصد ملى ننمايد ديگر هيچگونه توقعى نداشته باشد و آنچه كه بايد و شايد خواهد شد . دو مرتبه هم تا حال جناب آقاى شارژه‌دافر را ملاقات نموده‌ام اولا اظهار خلوص جنابعالى را خدمتشان تبليغ كردم پاكت سركار را هم رساندم خيلى خيلى اظهار لطف نمودند مطالب را خدمتشان عرض كردم . و بعضى اقداماتى كه كرده بودم خدمتتان عرض كردم و بعضى اقداماتى هم كه ايشان لازم بود بفرمايند خدمتشان عرض شد و بعضى دستور العملهائى كه لازم بود از ايشان گرفتم و نقدا از صبح الى چهار ساعت از شب گذشته در مجالس و محافل حاضر ميشوم و آنچه از بنده ساخته مىشود اقدام مينمايم و اميدوارم كه موفقيت حاصل شود باز هم هروقت فرصتى فرموديد در مراسلات دوستانه كه بجناب شارژه‌دافر مرقوم ميداريد از مخلص توصيه بفرمائيد گرچه كمال لطف را دارند ولى براى تكميل مراتب و داد باز هم اشاره بفرمائيد اسباب امتنان مىشود و خالى از فايده نخواهد بود . روز سه‌شنبه قرار است يكصد نفر سوار و پياده به طرف قم حركت نمايد علت اينكه تاحال حركت داده نشده منتظر لباس بودند كه حاضر نشده بود يكصد نفر هم سه روزه بعد از حركت اين يكصد نفر حركت مينمايند . يكصد و پنجاه نفر هم سوار ابو القاسم خان بختيارى و سردار معظم بختيارى همين دو روزه باتفاق خودشان حركت خواهند داد بعلاوه اين دو سه دسته كه حركت ميكنند سوار و تفنگچىهائى كه از طرف خواسته شده خواهند رسيد و تدريجا دسته‌دسته حركت داده مىشود فقط معطلى عمده براى حاضر نبودن وجه مكفى است كه بايد اعانه‌ها جمع شود هرقدر كه اعانه جمع‌آورى شد به همان نسبت هم عده حركت داده مىشود چيزى كه لازم است حضرتعالى مرقوم داريد اولا از وضع امورات دولت و اقدامات دولت كه چه خيال دارند و هم‌چنين از قوائى كه از اطراف در قم و همدان جمع آورى شده مرقوم داريد چه عده است چون به كلى بىخبريم و از اوضاع باطنى اطلاعات كامل نداريم و هم‌چنين مرقوم داريد عده وكلا در قم چند نفر است و نيز مرقوم داريد آيا دولت داخل در جنگ مىشود يا خير ضمنا هم خواهشمندم يك صورت رمز مرقوم و ارسال داريد كه اگر در موقع لازم شود تلگرافا اطلاعاتى بدهم رمز داشته باشم و چون تلگرافخانه رمز را مخابره نخواهد كرد در اين باب هم‌فكرى بنمائيد كه تكليف چيست اگر ميدانيد كه دولت داخل در جنگ مىشود و باصفهان تشريف خواهيد آورد لازم است از حالا اطلاع بدهيد درصدد اجاره خانه برآيم چون خانه‌هاى خوب كه قابل سكنى باشد در اصفهان معدودى است همين‌قدر كه شنيده شود دولت حركت خواهد كرد ديگر زحمت دارد خانه فراهم كردن دستور العمل‌هاى ديگر هم اگر داشته باشيد كاملا مرقوم داريد