احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
245
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
مينمائيم و اخبار صحيحه طهران و اقدامات دولت و حركات همسايگانرا مترصد هستيم مقصود اهم تعيين تكليف و سلوك عمومى اصفهان و تمام بلاد جنوب مىباشد كه متحدا مشغول حفظ اسلام بوده باشيم صريحا مرقوم فرمائيد . شيخ نور اللّه - شيخ جمال الدين - حاج شيخ محمد باقر - محمود شيرازى - مهدى الحسينى - يمين السلطنه - امين التجار - اعتماد التجار - بهاء الواعظين - محمد حسين فريدنى ساير علماء و تجار و اعيان و اصناف . از عراق - حضرت حكمران با حالت اهتزاز قلب عرض مىكند با جان و مال براى درك آن افتخار حاضرم الساعه قوه حركت داده خواهد شد ولى مقرر فرمايند بكدام طرف اعزام شود . « مساوات » از اصفهان - خدمت آقايان عظام الساعه خدمت حجج اسلام در تلگرافخانه حاضرم و از مسافرت آن آقايان نهايت تشكر را دارم اميد است نتيجه صحيحه ببخشد بنده هم در خدمت بدولت و ملت حاضر هستم سلطان محمد بختيارى . » « از عراق - عموم ما امضاءكنندگان در اينموقع كه دولت ظالمه روس بمركز ما تاخته و شاهنشاه محبوب ما را از همه حيث در تحت فشار و محصور نمودهاند تا آخرين نفس خود براى مدافعه حاضر يك ساعت اين زندگى را طالب نيستيم و عموما در تهيه قوه حركت بهرسمت كه امر و صلاح بدانيد هستيم ابو الفضل - عبد العظيم - سهام السلطان - نصر اللّه - مساوات - دهخدا - مهدى - ميرزا آقا خان . از كردستان - تلگراف مبارك زيارت و بعموم اهالى ابلاغ گرديد بديهى است جمعيت اسلامى اجازه نميدهد كه هيچ فرد از افراد مسلمين عموما و فرقه دموكرات خصوصا در اينموقع تقاعد ورزند اين است تماما به جهت دفاع از عالم اسلاميت حاضر گرديده سريعا تعيين تكليف را تقاضا مينمائيم فرقه دمكرات ايران . از اصفهان - شكر اللّه خان امروز رفت براى جمعآورى قوه و به همين زوديها مراجعت خواهد كرد و قاصد مخصوص بسفيددشت فرستاده شد . احمد از همدان - عده زيادى از قزاقها بژاندارمرى ملحق شدهاند . از كرمانشاه - در جواب كميته دفاع ملى با دلى پر از حس و سر به كف حاضر فداكارى در راه استقلال وطن با تمام قوى حركت كرده ميگوئيم هنوز ملت ايران و سرداران و سواران ايلات و طوايف بزرگ و كوچك جانباز ايران زنده و در مقابل دشمنان وطن كه امروزه با نهايت بيشرمى حمله بپايتخت مملكت ما نموده بعضى از بلاد ما را اشغال كردهاند مثل كوه آهنين ايستاده و در زير سايه فداكارى خودشان به تمام عالميان ثابت خواهند كرد كه ملت ايران خاصه عشاير و ايلات تا آخرين نفس جانبازى نموده دشمن را ذليل و منكوب و پايتخت را از تهديد و ساير بلاد را از وجود قشون دشمن خالى خواهند كرد . صمصام الممالك - سردار ناصر يكشنبه 21 نوامبر 1915 ( 13 محرم 1334 هجرى قمرى ) امروز مبصر الملك وكيل خراسان از طرف اعتداليون از قم باصفهان اعزام گرديد نگارنده معرفىنامه بعنوان مسيو فن كاردرف قنسول آلمان مقيم اصفهان به او دادم كه در آنجا مورد اطمينان قرار گرفته و با يكديگر همكارى نمايند . ماژور پوست سويدى از طهران بقم وارد شد . محتشم السلطنه وزير امور خارجه امروز تلگراف ذيل را بوزيرمختار آلمان مخابره كرد : « از تهران بقم بتاريخ 28 عقرب توشقانئيل نواب اشرف و الا پرنس رويس وزيرمختار و ايلچى مخصوص دولت فخيمهء آلمان - لازم ميدانم در موقع ورود بقم هرچه زودتر باستفسار و استخبار از سلامتى و احوالات سعادت اشتمال مبادرت نموده احساسات مودتآميز خود را نسبت بنواب و الا تجديد و اميدوارم كه به زودى در طهران درك صحبت و ملاقات بهجت علامات نواب مستطاب و الا بشود امضاء محتشم السلطنه » پرنس رويس بشرح ذيل جوابداد : « از قم 21 نوامبر 1915 - طهران جناب مستطاب اجل اكرم افخم آقاى حاج محتشم السلطنه وزير امور خارجه دام اقباله العالى از تلگراف مودتآميز آن جناب مستطاب كه حاكى از حسيات صميمانه عالى بود نهايت امتنان و تشكر را حاصل كرده و خوشبختانه ميتواند از آسايش قم استفاده نموده و بدون آنكه ضرر و صدمه بايران وارد آيد در اينجا مشغول خدمت به وطن خويش باشد وزيرمختار آلمان رويس »