احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
231
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
امروز قبل از ظهر باتفاق پرنس رويس وزيرمختار آلمان بهيئت وزراء براى ملاقات مستوفى الممالك رئيس الوزراء رفتيم و بعد در پذيرائى محتشم السلطنه وزير امور خارجه حاضر شديم . دو ساعت و نيم بعد از ظهر مدرسه نقاشى كمال الملك را بازديد نموديم . پرنس رويس گفت كمال الملك از مفاخر ايران بشمار ميرود و در اروپا هم نظير او كم است . جمعه 29 اكتبر 1915 مستوفى الممالك رئيس الوزراء را در منزل معير الممالك كه علاوه بر خويشاوندى مورد اعتماد و احترام مستوفى مىباشد ملاقات كردم بعد از آنكه مهمانها رفتند بدون حضور ثالث به من گفت اخيرا وزيرمختار انگليس و روس از من سؤال نمودند آيا صحت دارد كه دولت ايران معاهده مخفى با آلمان امضاء كرده است من در جواب با اظهار تعجب و تحير از اينكه چرا به اين اراجيف وقع ميگذارند به كلى مسئله را تكذيب كردم . نگارنده اظهار داشتم تمام اين سوء ظنها از مفسدين ايرانى توليد مىشود مثل اينكه برطبق اخبار واصله به سفارت آلمان يكى از همان مفسدين اخيرا فصول معاهده مخفى مجعول ايران و آلمان را نوشته بسفارت روس برده كه روسها را از كابينه ظنين نمايد مستوفى - الممالك از آلمانها مخصوصا در طهران خيلى شكايت داشت و ميگفت اين جديت بيش از اندازهء لزوم اسباب جلب قشون روس بتهران و خرابى تمام امور خواهد بود چنان كه سردار منصور كه تازه از قم مراجعت كرده به من اطلاع داد در راه يك گارى محتوى بمب ديدم كه آلمانها بطهران ميآوردند . معير الممالك ( دوستعليخان ) شنبه سىام اكتبر 1915 ميرزا محمد صادق طباطبائى و سردار معظم خراسانى و ميرزا قاسم خان صور اسرافيل وكلاى مجلس به منزل من آمدند معلوم شد ميخواهند كابينه مستوفى الممالك را بر كنار نمايند و مشير الدوله را روى كار بياورند و مايل بودند سفارت آلمان با آنها مخالفت نورزد . سفارت انگليس از ورود صاحبمنصبان آلمانى به طهران كه گويا گارى بمب همراه داشتهاند متوحش شده و درصدد برآمده است خانه براى تحصن خود در نزديكى سفارت آمريكا اجاره نمايد قرار است مسيو فن باخ نايب سفارت