احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

205

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

تومان محرمانه به بعضى از تجار قرض ميداد و تجار باسم گرو گرفتن جواهر دولتى اين مبلغ را بدولت منتقل ميكردند خيلى خوب بود . مستشار الدوله گفت هنوز اين مطلب را با هيچيك از وزراء گفتگو نكرده‌ام بدوا به شما ميگويم كه با پرنس رويس مذاكره نمائيد اگر ممكن است انوقت به آقاى رئيس الوزراء گفته شود ساير وزراء لازم نيست مطلب را بدانند فقط چنانچه بخواهيد آقاى حكيم الملك مطلع شوند و الا فلا . قرار شد بنده مذاكره كرده جواب را بعد باطلاعشان برسانم . مستشار الدوله در خصوص بدهى سفارت آلمان قريب هفت هزار تومان به تلگرافخانه مذاكره نمود من از مسيو زمر تحقيق نمودم گفت اين وجه را گرو طلب دكتر ايلبرگ از بابت مريضخانه دولتى نگاهداشته‌ايم . وثوق الدوله وزير ماليه را در صاحبقرانيه ملاقات نمودم قدرى از ترتيبات شكايت كرد گفت آقاى مستوفى الممالك نيات خيلى خوب دارند ولى متأسفانه به قدر كفايت داراى انرژى نيستند و كليه امور بلاتكليف مانده اوقات هيئت وزراء به كلى ضايع مىشود . قرار شد وثوق الدوله ملاقاتى از دموكراتها نموده ترتيبى در كار بدهند اخيرا روزنامه رچ روسى شرحى نگاشته و تمجيد از بعضى از اعضاء كابينه مستوفى الممالك نموده مخصوصا از وثوق الدوله فوق العاده تعريف كرده او را روح كابينه و دوست معنوى روسها جلوه داده است . ( چند نفر از ارباب جرائد روس كه اخيرا بطهران آمده بودند اين شرح را نوشته و در معنى به حسن شهرت وثوق الدوله لطمه وارد آوردند ) . مديران جرائد روسى در طهران جمعه دهم سپتامبر 1915 ( 29 شوال 1333 ) نگارنده مشير الدوله را در عمارت ييلاقى رستم‌آباد ملاقات كردم معزى اليه از ورود قشون روس بانزلى و تحريكات انگليسها خيلى متوحش بوده گفت من سمت رسمى ندارم اما نميتوانم در مقابل بدبختى مملكت ايستاده سكوت اختيار كنم اينست كه ميخواهم ابتدا ملاقاتى از وزيرمختار انگليس نموده شايد بتوانم آنها را به يك « مودوس ويواندى » يعنى ترتيب صلح جويانه موقتى قانع كنم پس از آن چنانچه لازم شد وزيرمختار آلمان را نيز ملاقات خواهم كرد . براى نشان دادن وخامت اوضاع ايران از نقطه نظر متفقين ترجمه دو مقاله يكى از « تايمز » و ديگرى از « شرق نزديك » ذيلا درج مىشود :