احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
200
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
محمد ولى خان سپهدار اعظم كه چند روز قبل به سمت وزارت جنگ بحضور همايونى معرفى شده بود و بعد باغواى يورينوف ترجمان سفارت روس از قبول آن شغل و معرفى بمجلس استنكاف ورزيد بالاخره وزارت جنگ را قبول كرده و از امروز در جلسات هيئت وزراء حاضر شد . پنجشنبه 26 اوت 1915 امروز صبح مسيو شونمان قونسول آلمان مقيم كرمانشاهان كه اخيرا از شغل خود تغيير كرد با چندين صد سوار از صحنه بحوالى كنگاور آمد شهر كنگاور را كه در آنجا قونسول روس و قونسول انگليس با 70 نفر قزاق و سى نفر سوار ايرانى بودند محاصره كرده سه ساعت شليك نمود حاكم كنگاور امان خواسته تقاضا كرد بقونسول روس و انگليس تامين بدهند كه به همدان مراجعت كنند شونمان هم تأمين داد هردو قونسول با سواران حكومتى بهمدان رفتند خود شونمان هم فورا به طرف صحنه كرمانشاهان معاودت نمود . راجع بوقايع بروجرد تلگرافى از صاحبمنصب سوئدى موسوم به دوماره رسيد كه عينا در ذيل نقل مىشود : از بروجرد 26 اوت كلنل ادوال طهران شب 25 ماه اوت وارد بروجرد شدم حمله من به رازان خوب موفقيت حاصل نمود نظام السلطنه تقريبا محبوس بود وقتى كه وارد آن محل شدم بعد از يكساعت جنگ سخت الوار فرار كرده و ايالت را امداد نمودم الوار كه تشكيل چندين گروه هزار نفرى داده بودند حملهور شده و سبعانه جنگ كردند بموقعيت حمله آنان اينجانب بتانى از راه رازان به سمت چالانچولان عقب نشسته و پس از غروب آفتاب وارد شدم هنگام آخرين ساعت بازگشت جماعت الوار بشدت حملهور شده ولى بفضل خدا مثل انتظام حركت ساعت امور منظم و به خوبى پيشرفت نمود روز 24 جماعت الوار با استمداد سواره زياد ناحيه سيلاخور را حمله كرده و هر گروه آنها يكصد و پنجاه الى دويست و پنجاه نفر سواره ميشدند ما به فردا فرد اين دستجات حمله كرده تا اينكه الوار سيلاخور را تخليه كردند اين حمله را سه فرسخ متعاقب امتداد داده و تاكنون باز نگشته ليكن منتظر آنها هستيم دو نفر صاحبمنصب و دو نفر آسپيران با چهل نفر ژاندارم گروهانهائى كه در تنگه ازنا شكست خورده بودند جمعآورى نموده دو نفر صاحبمنصب اندكى مجروح شده و يكى از اسپيرانها موسوم به عبد الرحيم خان بشدت مجروح گرديده نصف ژاندارمها كموبيش صدمه خوردهاند . آنها ميگويند الوار بحيله ملبس به لباس ژاندارم و به بهانه فروش آذوقه نزديك بموقع گرديدهاند جماعت الوار بصدمترى نزديك شده و پس از استقرار در مواقف غفلة شروع به آتش كردند جنگ شديدى واقع و در آن جنگ ژاندارمها در مقابل يك قوائى ده برابر خود مقاومت و ايستادگى كردند رئيس ژاندارمهاى ازنا مرتكب خبط اسفآميز كشته موقف خود را با يك عراده ميتراليوز واگذاشته و به پستهاى حمله شده بوسيله استعداد موقف خود مدد رسانيده است كه نتيجه آن چنين شده و بالاخره كارلسن تقريبا تنها در آنجا ماند پس از آن يك جنگ سخت كه 12 ساعت طول كشيد طوايف الوار به منهزم داشتن آن دو گروهان و تصرف تنگه هرگز بدست الوار نميافتاد بنا براپورت صاحبمنصبان يكنفر صاحبمنصب سه نفر اسپيران تخمينا سى الى چهل نفر ژاندارم مفقود گرديده است و چون از اسامى آنها مطمئن نيستم از ذكر آن چشم ميپوشم . وضعيت كنونى چنين است تنگه ساكوا و خرمآباد هنوز در دست محاصره است نظام السلطنه و اينجانب زنده و با دو اسكادرون و دو گروهان و چهار توپ كوهستانى و سه عراده توپ بزرگ در بروجرد هستم . كارلسن يحتمل مرده باشد ولى قطعا مطمئن نيستم . امضاء دوماره » يكشنبه بيست و نهم اوت 1915 - 17 شوال 1333 امروز ابلاغيه ذيل از طرف سفارت آلمان صادر گرديد : اخيرا شايعاتى در شهر انتشار يافت مبنى بر اينكه مسيو شونمان قونسول آلمان بيطرفى ايران را ملحوظ ننموده و در كنگاور به قونسولهاى روس و انگليس حمله كرده است . براى رفع اشتباه و اثبات اينكه حمله از طرف قونسول آلمان شروع نشده مفاد راپرت صحيحى كه در اين موضوع رسيده است ذيلا نقل مىشود : ديروز كه چهاردهم شوال بود على الصباح بحوالى كنگاور وارد شديم از داخل شهر دفعة قونسول روس و انگليس من را در روى تپه زير بيرق دولت متبوعه خود ديده و با دوربين مرا شخصا شناختند و فورا بتوسط هفتاد نفر قزاق و قريب سى نفر از ايرانيان مسلح كه نزد آنها جمع بودند بناى شليك سخت را به طرف ما گذاشتند طبعا سواران منهم جواب شليك آنها را داده و در مدت سه ساعت بمحاصره كنگاور و گرفتن سنگرهاى لازم موفق شديم بطوريكه راه فرارى براى آنها نمانده بوده در آنموقع فرستاده مخصوص از طرف حاكم نزد من آمده تقاضاى سه ساعت مهلت نمود كه راه طرف همدان را باز نموده و بقونسولهاى مزبور تأمين بدهم كه به سمت