احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

184

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

عصر امروز بمناسبت جشن استقلال اتازونى وزيرمختار آمريكا و مادام كالدول در تجريش در باغ قوام التجار از رجال ايران و سفراى خارجه پذيرائى كردند . نظر به حالت جنگ در وسط باغ يك پاراوان بين دو دسته متخاصمين گذارده بودند كه يكديگر را نبينند و بيطرفى ملحوظ گردد . وزيرمختار و خانمش هريك بنوبه باينطرف و آنطرف رفت‌وآمد ميكردند . دوشنبه 5 ژويه 1915 پرنس رويس وزيرمختار آلمان باتفاق مسيو ليتن قونسول و نگارنده به مجيديه عمارت ييلاقى شاهزاده عين الدوله رفتيم و از رئيس الوزراء مستعفى ديدن كرديم در آنجا جمعى از نمايندگان احزاب مختلفه براى مذاكره با عين الدوله حضور داشتند . سه‌شنبه 6 ژويه 1915 جلسه علنى مجلس تشكيل نشد و كميسيون هشت نفرى هم چون در باب رئيس الوزراء ديگر توافق حاصل نكردند به عين الدوله پيغام دادند خود مجددا در مقام تشكيل كابينه با اصلاحاتى برآيد هيئتى هم بحضور شاه فرستادند كه نظريه كميسيون را به اطلاع اعليحضرت برساند . چهارشنبه 7 ژويه 1915 امروز تمام مدت مذاكره بين وكلاء و شاهزاده عين الدوله در باب تشكيل كابينه ادامه داشت و توفيقى براى رفع بحران حاصل نشد . جمعه 9 ژويه 1915 امروز در پذيرائى پرنس رويس وزيرمختار آلمان عده زيادى از رجال حضور يافتند . ميرزا حسينخان معين الوزاره رئيس كابينه وزارت امور خارجه راجع بشام رسمى فرداشب و نطقى كه وزيرمختار خواهد نمود استعلام كرد . عاصم بيك سفير كبير عثمانى بملاحظه اينكه شاهزاده فرمانفرما در سر ميز شام حاضر مىشود ببهانه كسالت مزاج معذرت خواسته بود كنت لگتتى وزيرمختار اطريش هم از روى اكراه دعوت را پذيرفت . شنبه دهم ژويه 1915 - ( 27 شعبان 1333 قمرى - 18 سرطان توشقان‌ئيل ) ساعت 9 و پنجاه دقيقه صبح پرنس رويس وزيرمختار آلمان باتفاق فن كاردرف و نگارنده در قصر صاحب‌قرانيه بمناسبت عيد شاه بحضور همايونى بار خصوصى يافتيم در طالار بزرگ آئينه اعليحضرت ايستاده مشاور الممالك و معين الوزاره و احتساب الملك و فهيم الدوله حضور داشتند . پرنس رويس نطق مختصرى به زبان فرانسه ايراد كرد و نامه ويلهلم دوم امپراطور آلمان را با دست خود تسليم نمود شاه نامه را گرفته و در سينى طلا نزديك خويش گذارد و جوابى به فارسى داد كه معين الوزاره بفرانسه ترجمه كرد ضمنا اعليحضرت از سلامتى امپراطور سئوال نموده پرسيد فعلا در كجا هستند پرنس رويس جوابداد چون مدتى است سيم كرمانشاهان مقطوع مىباشد خبرى اخيرا دريافت نداشته‌ايم پس از شرفيابى خصوصى بطالار ديگر كه سفراى غيرمتخاصم با آلمان بودند رفتيم سپس مجددا با سايرين بحضور همايونى شرفياب شديم . عاصم بيك سفير كبير عثمانى نطقى كه به زبان فرانسه نوشته شده بود خواند و از طرف خود و همكارانش تبريك گفت . شاه نطقى مبنى بر اظهار امتنان كه به فارسى تهيه شده بود قرائت و فهيم الدوله رئيس تشريفات وزارت امور خارجه ترجمه كرد بعد اعليحضرت قدرى به زبان تركى با سفير كبير صحبت كرده و از سلامتى خانمش جويا شد پس از آن مجددا از پرنس رويس احوالپرسى نمود بعد با كنت لگتتى وزيرمختار اطريش قدرى به فارسى صحبت و بالاخره با مسيو دورمرو وزيرمختار اسپانيا گفتگو و از كلوب امپريال اسپورت ( باشگاه ايران فعلى ) كه خود تأسيس كرده بود استعلام نمود . بعد از خروج سفراى دول مركزى نمايندگان ممالك روس و انگليس و فرانسه و بلژيك و ايطاليا و آمريكا شرفياب شدند .