احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
173
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
در هندسه اعلى . در حينى كه شروع به تأليف كتابى كه در علم هيأت اعلى كرده بود مسافرت سوم ناصر الدين شاه به فرنگستان در تاريخ سنه 1306 هجرى مطابق سنه 1889 ميلادى بميان آمده ميرزا نظام مهندس الممالك برتبه سرتيپى اول سرافراز گرديده به سمت ژنرال آجودانى همايونى ملتزم ركاب شد در آن سفر از دولت روسيه نشان درجه دوم ستانيسلاس از دولت آلمان نشان درجه دوم عقاب قرمز از دولت اطريش نشان درجه دوم فرانسوا ژزف از باوير دور تامبرغ و بادنباد نشان درجه دوم آن دول ، از هلاند نشان درجه دوم ليون نيرلانده از بلژيك نشان سوم ليئوپلا از دولت فرانسه نشان درجه چهارم لژيوندنر و نشان افىسيه دولنس تروكسيون پوبليك Officier de I'Instruction Publique نشان علمى دولت فرانسه از دولت انگليس نشان اول تمثال ملكه كه از نشانهاى جديد الاحداث دولتى انگليس است به او اعطاء شد در مدت سفر و بعد از آن سفر رياست دفتر وزارت اعظم و بعد رياست دفتر صدارت عظمى با او بود و مأموريت دولت عليه در بانك شاهنشاهى در سنه 1307 به او محول گرديد در سنه 1308 باعطاى يك قبضه شمشير مرصع از درجه اول مفتخر گرديد در سنه 1310 هجرى نشان درجه اول خارجه با حمايل سبز در سنه 1311 به نشان تمثال درجه اول سرافراز گرديد و از جانب بيكتونزى نشان درجه اول كه موسوم به نشان افتخار است براى مشار اليه فرستاده شد در سنه 1313 از طرف دولت عليه به يك ثوب جبه شمشير مرصع از درجه اول و رتبه جنابى و عضويت دار الشوراى كبرى قرين افتخار گشت در سنه 1313 هجرى اميرتومانى و نشان و حمايل آن رتبه را تحصيل كرد در سنه 1314 هجرى دولت عثمانى او را به نشان اول مجيدى و حمايل مخصوص آن ممتاز ساخت در سنه 1316 وزارت فوايد عامه و معادن به او واگذار شده در سنه 1317 مطابق 1900 ميلادى به همين سمت ملتزم ركاب مظفر الدين شاه به سفر فرنگستان شد در اين سفر از دولت روس نشان اول ستانيسلاس با حمايل آن از دولت فرانسه نشان درجه دوم لژيوندنر از دولت بلژيك نشان اول ليوپلد با حمايل آن از دولت هلاند نشان اول ارانژ ناسو با حمايل آن از دولت هنگرى نشان اول كورن دوفر با حمايلش از دولت عثمانى نشان اول عثمانى با حمايل مخصوص آن از دولتين بلغارستان و صربستان نشانهاى درجه اول با حمايل آنها به او اعطا گرديد . در مراجعت از سفر فرنگستان به پاداش خدماتيكه در مدت سفر كرده بود به نشان مكلل درجه اول شير و خورشيد ايران مفتخر گرديد در سنه 1902 ميلادى كه مجددا شاه به فرنگستان ميرفت مهندس الممالك با سمت وزارت فوائد عامه و معادن ملتزم ركاب بود در اين سفر اخير از دولت ايتاليا نشان درجه اول كورن ديتالى و از دولت آلمان نشان درجه اول كورن دوپروس و از دولت روس نشان درجه اول سنتآنا و از دولت انگليس نشان درجه دوم سن ميشل و سن ژرژ به او مرحمت شد . در جنگ بين الملل اول سمت وزير فوائد عامه و بعد وزير علوم را داشت . در كتبى كه مهندس الممالك تأليف كرده تمام اصطلاحات و علامات علوم رياضيه و طبيعيه را به فارسى اسم برده و علامت گذارده است و در حقيقت زبان علمى اعلاى ايران را او ايجاد كرده است . سهشنبه 4 مه 1915 از ساعت 11 تا يك بعد از ظهر پرنس رويس بملاقات مشير الدوله رفته در اوضاع عمومى تبادلنظر نمودند . چهارشنبه 5 مه 1915 پرنس رويس وزيرمختار آلمان به نصرة الدوله فيروز پيغام داد بموجب تلگراف قونسول آلمان در كرمانشاهان اهالى محل مايل به حكومت مشار اليه هستند نصرة الدوله تشكر كرد و لكن گفت گمان ندارم دولت فعلى چنين تكليفى به من بنمايد . امشب بعد از شام فن كاردرف و كنت كانيتس آتاشه ميليتر به منزل نگارنده آمدند و در آنجا مدت چهار ساعت با سليمان ميرزا و وحيد الملك و ميرزا محمد عليخان فرزين و آقا سيد جليل اردبيلى بمذاكرات راجع باوضاع سياسى ايران پرداختند و تصميمات صريحى در باب مجلس و مطبوعات اتخاذ نمودند . پنجشنبه ششم مه 1915 از طرف سفارت روس و انگليس فشار شديد به دولت وارد آمد كه صندوقهاى پرنس رويس محتوى اسلحه و پول طلا را باز و توقيف نمايند . بديهى است دولت جرأت چنين اقدامى را نداشته و به طفره و تعلل برگزار كرد . شنبه 8 مه 1915 سه ساعت بعد از ظهر پرنس رويس باتفاق نگارنده به فرحآباد رفتيم چون بار خصوصى ( اوديانس پريوه ) خواسته شده بود وزيرمختار تنها شرفياب شد احدى در مذاكرات شركت نداشت اعليحضرت به زبان فرانسه بدون لزوم مترجم صحبت ميكرد و شرفيابى يكساعت و نيم به طول انجاميد نگارنده با احتساب الملك رئيس تشريفات پشت چادر نشستيم .