احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
17
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
روس شود در خصوص شجاع الدوله جناب معظم اظهار داشت كه حتى المقدور سعى در ابقاى او خواهد نمود چرا كه از زمان ورود او به تبريز اغتشاشى بظهور نرسيده و به تجارت روس خسارتى وارد نيامده است . » روز ششم فوريه 1913 امتياز راهآهن جلفا به تبريز از طرف كابينه علاء السلطنه به روسها اعطاء شد و در نتيجه وزير ماليه دولت روس رضايت داد مبلغ دويست هزار ليره به ايران مساعده داده شود پس از تعرض « سرادوارد گرى » مبنى بر اينكه چرا كابينه ايران تبعيض قائل شده امتياز روسها را داده و نسبت به انگليسها بطفره و تعلل ميگذراند دولت ايران در تاريخ 9 فوريه 1913 حق احداث خط آهنى از محمره به خرمآباد را به سنديكاى انگليسى بطور كلى واگذار نمود تا در آتيه توافق حاصل شود كه سنديكا بنام دولت ايران مبادرت به كشيدن خط خواهد كرد يا بطور امتياز . مشير الدوله و مؤتمن الملك عدم رضايت عامه را از اين امتيازات احساس كرده خود را كنار كشيدند و يك مرتبه ديگر دانستند كه نبايد فريب تربيت باغبان را خورد چونكه آب ميدهد اما گلاب ميخواهد . ديرى نپائيد كه ناصر الملك باصرار دولتين و باستدعاى كابينه علاء السلطنه بايران بازگشت اما با معاودت او گرهى از هيچ مشكلى گشوده نشد . در بقيه مدت تا آخر 1913 و در هفت ماه اول 1914 آسمان اين كشور باستانى از ابرهاى تيره پوشيده بود تا آنكه روز اول اوت 1914 خبر شروع جنگ به گوش جهانيان رسيد آنوقت ايرانيان وطنخواه مطلع غزل معروف شاعر شيراز را به زبان آوردند : دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند . . .