احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
151
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
حركت و بصوب مأموريت خود به سلطانآباد عراق عزيمت نمايد علت توقف او در كرمانشاهان رسيدگى باموال منهو به چند نفر آلمانى بوده كه در موقع جنگ از آنجا عبور كردهاند . ( معاون الدوله از اين بهانه تبسم شيرينى نمود ) . در خصوص دكتر پوژن هم گفته شد تعليمات به او دادهايم كه از حدود خود تجاوز نكرده و علنا دست به نشريات و تبليغات نزند . يكشنبه 7 مارس 1915 اطلاع رسيد كه حيدر خان عمواغلى انقلابى معروف وارد اروميه شده بدين وسيله سفارت آلمان در تهران اقدام به اعزام چندين نفر از مجاهدين امتحان داده بآذربايجان نمود كه به عمواقلى ملحق شوند . دوشنبه 8 مارس 1915 شارژهدافر آلمان در وزارت امور خارجه وزير را ملاقات كرده اساس مذاكرات راجع بواقعه واسموس قونسول شيراز بود كه همراهان او را در نزديكى بهبهان در حيات داود به تحريك انگليسها دستگير و تسليم كاپيتن انگليسى نمودهاند و خود واسموس فرارا به برازجان رفته است معاون الدوله گفت امروز صبح ظهير الملك كفيل اداره دول غيرمجاوره را براى اظهار تأسف نزد شما فرستادم اكنون هم تأسفات كامل خود را ابراز ميدارم از طرف دولت شاهنشاهى اوامر اكيده به مخبر السلطنه فرمانفرماى فارس و به حكمران بهبهان صادر شده كه تحقيقات دقيقه در علت وقوع اين قضيه و تعقيب و مجازات مرتكبين بنمايند . سهشنبه 9 مارس 1915 مراسله اعتراضآميز سفارت آلمان در باب توقيف مسيو ليستمان قونسول آلمان مقيم بوشهر و رئيس تجارتخانه آلمانى « وانكهوس » از طرف انگليسها حضورا به معاون الدوله وزير امور خارجه تسليم و عزل حكمران بوشهر خواسته شد او گفت قبل از وصول پرتست سفارت آلمان تلگراف شديد اللحنى به لندن مخابره و به سفارت انگليس در تهران نيز نامه بسيار سختى نگاشتهام . چهارشنبه دهم مارس 1915 مستوفى الممالك رئيس الوزراء از قضيه واسموس در بهبهان و ليستمان در بوشهر ابراز تأسف بسيار نموده گفت تمام اوقات امروز هيئت وزراء مصروف اين دو موضوع شده بعد از او عين الدوله وزير داخله اظهار داشت بمخبر السلطنه والى فارس تلگراف موكدى كرده عده را مأمور نمايد بروند مسيو واسموس را سالما از برازجان به شيراز ببرند و در آنجا از خود او تحقيقات لازمه به عمل آورند كه تحريك از چه ناحيه بوده است . امروز نزديك غروب مستوفى الممالك استعفاى خود را از رياست دولت تقديم شاه كرد شاه استعفانامه را گرفته پس از آن موتمن الملك رئيس مجلس را خواسته گفت نميخواهم داخل مذاكره عللى شوم كه موجب استعفاى مستوفى الممالك گرديده هرچه بوده گذشته اكنون بتوسط شما استعلام مينمايم كه تمايلات مجلس براى مقام رياست وزراء به چه شخصى متوجه است . پنجشنبه 11 مارس 1915 بنا به دستور شاه موتمن الملك از فراكسيونها تمايلشان را پرسيد عموما يعنى از 75 نفر عده حاضر 75 رأى به مشير الدوله دادند . ساعت 8 شب شاه مشير الدوله را خواسته مأمور تشكيل كابينه كرد مشير الدوله مستقيما از دربار بديدن مستوفى الممالك رفت . جمعه 12 مارس 1915 نگارنده بملاقات مشير الدوله رئيس الوزراء جديد رفتم در ضمن تبريك