احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
147
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
خاطر خويشتن را آسوده نموده و در موقع مناسب بنفع آلمان از بيطرفى خارج شويم شارژهدافر جواب داد خوب است ابتدا روسها ايران را از قشون خويش تخليه كنند تا عثمانيها عقب بروند زيرا وجود سالداتهاى روس در آذربايجان مملكت عثمانى را مورد تهديد قرار ميدهد وليعهد بكاردرف گفت خواهش مىكنم احترامات مرا بحضور اعليحضرت امپراطور آلمان تلگراف نمائيد شارژهدافر در پاسخ اظهار داشت همين امشب امر والاحضرت را اطاعت خواهم كرد در خاتمه مذاكرات وليعهد نگارنده را مورد ملاطفت قرار داده و از ناسخ التواريخ ذكرى بميان آورده و نسبت بپدرم اظهار علاقه نمود . دوشنبه 15 فوريه 1915 شارژهدافر آلمان در منزل نگارنده با سليمان ميرزا و وحيد الملك شيبانى و آقا سيد جليل اردبيلى شام صرف نموده و بعد از شام مذاكرات طولانى به عمل آوردند راجع به اخراج بلژيكىها از وزارت ماليه و توسعه ژاندارمرى توسط افسران سوئدى بحث طولانى شد و در موضوع افراد كابينه مخصوصا وزارت داخله شاهزاده عين الدوله به شرط آنكه دست از مخالفت با ژاندارمرى بردارد موافقت حاصل بود . وكلاى دموكرات از وكلاى اكثريت مجلس بيم داشتند كه مبادا با متفقين بندوبست محرمانه داشته و بخواهند ايران را بر عليه آلمان و عثمانى وارد جنگ كنند . شارژهدافر آلمان گفت من به ليدر اكثريت ميرزا محمد صادق طباطبائى اعتماد كامل دارم ، او يكى از باهوشترين و مدبرترين رجال ايران است ، دموكراتها از اين عقيدهء كاردرف دربارهء رقيب خودشان خوشوقت نشدند اما ظاهرا تصديق كردند سليمان ميرزا از عاصم بيك سفير كبير عثمانى انتقاد مينمود كه چرا با بعضى از رجال متمايل به سفارت روس از قبيل سعد الدوله معاشرت دارد . روز چهارشنبه 17 فوريه موكب وليعهد از نقل مكان اول به نقل مكان دوم پرداخته از بيرون دروازه باغ شاه به مهرآباد نزول اجلال نمود كه از آنجا مستقيما به آذربايجان عزيمت نمايد موقع حركت وزراء و رئيس مجلس و جمعى از اعيان حضور داشتند . روز پنجشنبه 18 فوريه يكى از ارباب منبر موسوم به شمس الذاكرين از طرف علماء حامل بيرقى بود كه روى آن عقاب آلمان و بالاى عقاب تاج امپراطورى و اطراف آن آيات و احاديث بيشمار ترسيم شده بود شمس الذاكرين اظهار داشت اين بيرق فتح است كه علماء اعلام فرستادهاند تا در موقع خاتمه جنگ و امضاى پيمان صلح اسم ايران و اسلام از نظر اعليحضرت امپراطور محو نشود ؛ فن كاردرف قول داد كه هرچه زودتر بيرق را بوزارت امور خارجه آلمان خواهد فرستاد كه از آنجا بحضور امپراطور تقديم شود . عصر پنجشنبه 18 - فوريه با كاردرف بديدن شريف الدوله ( بنى آدم ) رفتيم مذاكرات مهم و محرمانه به عمل آمد ذكاوت و درايت شريف الدوله شارژهدافر آلمان را مجذوب كرده بود . پنجشنبه 18 فوريه 1915 - بحران كابينه دوام دارد اما مستوفى الممالك رسما بمقام رياست وزراء برقرار و مشغول رتقوفتق امور است نگارنده در قصر گلستان او را ملاقات و بر عليه توقيف دو نفر از اتباع آلمان بدست انگليسها اعتراض نمودم اولى موسوم به « هلست » در محمره و دومى بنام « هلميش » در اهواز بازداشت شده بودند مستوفى جواب داد دولت ايران در اينباب هيچگونه تقصير حتى قصورى نكرده علت ورود عساكر عثمانى بناصرى است خودتان شاهد هستيد كه هرقدر بسفير كبير عثمانى و به شارژهدافر آلمان اصرار نمودم و مطلب را تشريح كردم كه ورود عثمانيها اثر معكوس خواهد بخشيد بخرج نرفت ابتدا انگليسها از دولت ايران خواستند بيطرفى خود را حفظ و عساكر ترك را از اهواز و ناصرى خارج كند چون