احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

137

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

و عثمانى هم بيرق اطريش و ترك افراشته شد . شب در قونسولگرى امريكا دعوتى بشام به عمل آمد كه سردار رشيد معاون ايالت ، احمد مختار فرمانده ترك و اينجانب نيز مدعو بوديم . ( سردار رشيد در حفظ و حمايت اهالى شهر در مقابل قواى دو طرف متخاصم ابراز لياقت و كفايت نمود ) اظهارات ليتن در اينجا پايان يافت اينك دنبالهء يادداشت‌هاى نگارنده : 4 شنبه دوم دسامبر 1914 بمناسبت جشن ساليانهء تولد امپراطور اطريش امشب ضيافتى در سفارت اطريش برپا بود . مسيو فن كاردرف و نگارنده قرار بود باتفاق برويم چند دقيقه قبل از حركت تلگراف رمزى از برلن رسيد ، كاردرف براى كشف تلگراف ماند و نگارنده زودتر رفته عذر تأخير حضور او را خواستم طالار سفارت مملو از اتباع آلمان و اطريش و عثمانى بود . نيم ساعت بعد شارژه‌دافر آلمان وارد شده در جلو عكس بزرگ فرانسوا ژزف امپراطور اطريش و مجارستان قرار گرفته با زبانى فصيح نطقى فى البداهه ايراد كرد ضمنا گفت در موقع جشن تولد آن اعليحضرت هركس هديهء به پايهء تخت سلطنت شما تقديم ميدارد قشون آلمان هم اين هديه را بشما اهدا كرده است در آنهنگام تلگراف و اصل از برلن را از جيب بيرون آورد چنين خواند : هيندنبورك به پيروزى عظيمى توفيق حاصل كرده در درياچه‌هاى مازورى سپاهيان روس را بدام انداخته و چند صد هزار اسير از آنها گرفته است . نطق فن كاردورف توليد مسرت و بشاشت زايد الوصفى در مدعوين نمود و متجاوز از يكربع ساعت براى او دست زدند . شبانه خبر اين فتح بزرگ باستحضار شاه رسانيده شد و روز بعد در مطبوعات تهران منعكس گرديد . 12 دسامبر 1914 امير مفخم بختيارى حكمران كرمانشاهان براى توديع بسفارت انگلستان رفته در آنجا چرچيل به او گفته بود كه سفارتين آلمان و عثمانى با حكومت شما ضديت نموده‌اند شما هم در كرمانشاه بايد لااقل بيطرفى متمايل بانگليس را ملحوظ داريد و الا ما اقدام به عزل شما خواهيم كرد . اين مطلب را اميرمفخم شخصا براى نگارنده تعريف نمود بعد به خان شوكت دبير سفارت كبراى عثمانى هم همين موضوع را تكرار كرد . 5 شنبه 23 محرم 1333 - 17 دسامبر 1914 نگارنده بديدن امير مفخم حكمران كرمانشاه كه عازم حركت بصوب مأموريت بود رفتم وعدهء مساعدت و تقويت دادم يك قطعه عكس امپراطور آلمان را براى او بردم در زير عكس عبارت ذيل نوشته شده بود : « عكس امپراطور آلمان دوست اسلام محض يادگار از طرف رادلف دوكاردرف شارژه‌دافر امپراطورى آلمان به جناب امير مفخم بختيارى اهداء گرديد 15 دسامبر 1914 » 18 دسامبر 1814 از طرف عدليه منصور لشگر توقيف شده بود چون املاك مشار اليه در اجارهء كمپانى اندوچ آلمانى بود از طرف سفارت آلمان به ذكاء الملك فروغى وزير عدليه اعتراض به عمل آوردم و در نتيجه منصور لشگر آزاد گرديد . 19 دسامبر 1914 با شارژه‌دافر آلمان بديدن سردار اسعد بختيارى ( حاجى عليقليخان ) رفتيم چون مريض بود پسرش امير جنگ كه تازه از لندن مراجعت نموده بود از ما پذيرائى كرد و با فن‌كاردرف به زبان انگليسى صحبت كردند . 22 دسامبر 1914 سه ساعت بعد از ظهر باتفاق كاردرف برحسب دعوت به تعزيهء منزل سالار السلطان