احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
118
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
3 - قزاقخانه تأسيس بريگاد قزاق در ايران مولود رقابت شديد دولتين روس و انگليس در عهد ناصر الدين شاه بود . انگليسها زودتر شروع به گرفتن امتيازات نمودند آنچه تا آغاز قرن بيستم بدست آوردند عبارت بود از : 1 - تلگراف هند و اروپ بغداد - طهران - بوشهر در 1864 2 - امتياز بارون دورويتر براى توسعهء اقتصادى ايران در 1872 3 - كشتىرانى روى كارون سفلى توسط لنچ در 1884 4 - امتياز بانك شاهنشاهى توسط بارن دورويتر در 1889 5 - رژى تنباكو كه مورد تحريم واقع شد در 1890 6 - قرضه بوثيقه گمرك خليج فارس در 1892 7 - امتياز نفت دارسى در 1901 روسها نيز بنوبه خود از سفر دوم ناصر الدين شاه بروسيه در سال 1878 استفاده نموده چون ديدند در موقع سان لباس چركزى بلند قزاقهاى روس مورد تحسين شاه واقع گرديد موافقت وى را با تأسيس يك بريگاد قزاق در ايران تحصيل نمودند از آن تاريخ مخصوصا از تاريخ تصرف شهر مرو در 1884 نفوذ روسيه در ايران رو به افزايش رفت و امتياز بانك استقراضى را كه در واقع يكى از دوائر وزارت ماليه امپراطورى روس بود در سال 1900 بچنگ آورد دنبالهء آن قرضه معادل بيست و دو و نيم مليون منات را به وثيقه كليه گمركات باستثناى خليج فارس داد . در 1902 قرضهء ديگرى داد و در مقابل شوسهء آذربايجان را متعاقب شوسهء انزلى - قزوين و همدان - تهران گرفت . رقابت دولتين به حد اعلاى خود رسيد هنگامىكه بحريه روس از بندرعباس سر درآورد و معلوم شد روسها خيال تأسيس راهآهن سرتاسرى ايران تا خليج فارس را در سر ميپرورانند اين حركت مانند صاعقه در برطانى كبير طنين انداخت و لرد كرزن شخصا به خليج فارس رفت تا موقعيت متزلزل انگليس را تقويت