احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

100

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

كنند تعجب نيست بنده از مردم وحشى گرمسير خيلى ممنونم كه در اين موقع بداد و فرياد قناعت كرده‌اند خود انگليس از هركس از حال مردم گرمسير بهتر آگاه است و ميداند كه در دفاع وطن خود از دولت خارج واهمه ندارند پس در اين صورت نبايد طورى كرد كه به رگ تعصب اين طوايف بربخورد اما در باب اسلحه كه ببوشهر و محمره وارد شده است بنده هيچگونه اطلاعى ندارم و البته اولياء دولت بهتر ميدانند اگر تحقيقاتى هست بايد از گمرك كرد و از خيالات سوئديها بنده اطلاعى ندارم در مسئله قدغن بتلگرافخانه اختيار با اولياى دولت است اما من اينطور جلوگيرى را بد ميدانم بالاخره مردم از اظهار باقدام دست خواهند زد و از نظم بتمرد خواهند پرداخت معهذا عرض نميكنم كه ارائه احكام جهاد بتوسط واسموس در كازرون باز از سياست‌هاى تلگرافچى آنجاست زيرا كه اين احكام عالمگير است و الان سه ماه است نقل سر هر بازار است عمده اين است كه مردم تحريك فطرى نشوند حرف در دهن زياد زده مىشود جلوگيرى از تلگرافات چه مصرف خواهد داشت قاصد و مكتوب را چه خواهيم كرد به عقيده بنده جلوى حرف را نبايد گرفت اولا مردم به حرف خالى دلخوش باشند و بغض نكنند سيد حسن جل المنان مثل سايرين يكنفر از افراد است و در نظر بنده اهميتى ندارد فعلا هم بشيراز آمده و عازم طهران است و در مذاكرات امور با پراويتس رئيس ژاندارمرى كه او را براى نصيحت و دلالت خواسته بودم از هر حيث احتمالات قونسول انگليس را منكر شد چيزى كه معلوم شد آن بود كه بتعليم مركز ارجاع قونسول آلمان و استرداد اشياء واسموس را از قونسول انگليس در شيراز و بوشهر خواسته است گفتم بشما چه ربطى داشت گفت تعليمات تهران آن را اخطار كرده است كه اگر بخواهند اقدام مخالف بيطرفى بكنند جلوگيرى خواهند كرد . ( مهديقلى مخبر السلطنه ) » مطالعه سطور بالا ثابت مىكند كه ايران در آنوقت گرفتار چه موقعيت دشوارى بوده و باآنكه تمام احتياطات لازمه را به عمل آورده و شرائط بيطرفى كامل را مراعات نموده معذلك دولتهاى متحارب كوچكترين توجهى به اين موضوع نكرده‌اند و هر وقت مقتضيات سياسى و نظامى آنها اقتضا نموده با كمال جسارت و بىپروائى بىطرفى ما را نقض كرده و فقط در پرده توسل بمكاتبات و الفاظ مؤدب تجاوزات خود را با رنگ‌آميزى به بيگناهى شروع جلوه داده‌اند .