محمد عارف اسپناقچى پاشازاده
230
انقلاب الاسلام بين الخواص و العوام ( فارسي )
حماست سمير ، در هر جنگ بر دشمن غالب آمد و مرجع ملوك الطوايف ايوبيه شد . لهذا روز به روز مقدار و منصب و اقتدار آنها را افزوده ، در خطه مصريه ملت حاكمهاى از مماليك تشكيل نمود . در سال ( 647 1249 م ) كه پادشاه مشار اليه وفات يافت ، فرزند او ملك معظم تورانشاه را به سلطنت مصر برداشتند ؛ اما سوء رفتار و بد سلوكى او مماليك را از او رنجانيد و آنها نيز شوريده در ماه سوم سلطنتش ، او را كشتند و بالمشاوره شجرالدر نام كنيز ام ولد ملك صالح مرحوم را از براى سلطنت مصر انتخاب كرده ، به او بيعت نمودند و نيز عز الدين آيبك چاشنگير را كه يكى از آن ممالك و مرد نبرد آزما بود ، سردار كل نصب كردند . چون اين زن از ملك صالح پسرى موسوم به ملك منصور خليل داشت كه در حيات پدر فوت كرده بود ، خود را ملقّب به ملكة المسلمين والدة الملك المنصور خليل نمود و قرب سه ماه مدت در منابر جوامع و در ضرابخانه عامره و دار التوقيع مملكت فراعنه ، لقب مذكور فرمانفرما بود . ولى زمان مساعدتى نداشت كه در تخت كلئوپاتر بطالمه ، مثل شجرالدار كنيزى حكم دارى خطّهء مصريه را نمايد ؛ زيرا در آن زمان ، اهل صليب مسلط به آن حوالى شده ، مسلمين را آنى آسوده نمىگذاشتند . مع ذلك امراى ايوبيه در شامات هم به سلطنت مشار اليها راضى نشده ، روى تمكين ننمودند . لهذا عز الدين ايبك كه در آن هنگام اقدام كلّى به استرداد و استخلاص دمياط داشت كه مجاهدين اهل صليب استيلا نموده بودند ، اعيان و اركان و دولت مصر بعد المشاوره به خلع شجر الدر و جلوس عز الدين ايبك قرار داده و قرار خودشان را نيز به موقع اجرا گذارده ، او را معنون به عنوان ملك المعز نمودند و شجر الدرر را هم به مزاوجت او دادند . اگر چه بعد از مدتى اين را هم خلع كرده ، مدتى ملك اشرف موسى را به اتابكى مشار اليه بر تخت سلطنت مصر جلوس دادند ؛ ولى طولى نكشيد كه معز الدين ايبك موسى را هم با هوا خواهانش از ميان برداشته ، سلطنت هشتاد و يكسالهء ايوبيه را منقرض ساخت و بناى حكومت مملوكيه بهاريه « 1 » را در اين مملكت نهاد . بلى هر سلطانى از سلاطين امتيازات ملت حاكمه را تقليل و قدرت ملك محكومه را تكثير نمايد ، واضع و مبرهن است كه امر معتناى سلطنت از دودمان آن سلطان انتقال به آن ملت محكومه نموده ، خاندان چندين سالهء او منقرض و مضمحل خواهد شد ! بارى ، بعد از انقراض ايوبيهء مصر از قرار جدول ذيل ، بيست و شش تن ، يك صد و سى و هفت سال از مملوك بهاريه و چراكسه در اين مملكت و شامات و در بعض ولايات آناطولى اجراى سلطنت كردند كه اسامى و تاريخ جلوس آنها از قرار جدول ذيل است .
--> ( 1 ) . سلسلهء مماليك را به دو گروه تقسيم مىشوند . نخست گروه بحرى و دوم گروه برجى . گروه نخست از سال 648 دولت خود را با حكومت شجرالدر آغاز كرده و با الملك المظفر كه در سال 792 عزل شد ، پايان دادند . سلسلهء دوم حكومتشان را از سال 784 با حكومت الظاهر سيف الدين برقوق آغاز كرده و تا سال 922 با كشته شدن طومانباى پايان دادند .