محمد عارف اسپناقچى پاشازاده

120

انقلاب الاسلام بين الخواص و العوام ( فارسي )

روزگار موافق است ، اردوى همايون مراجعت به مرز بوم روم نمايد . بنابراين ، روز بيست و پنجم ماه رجب المرجب اردوى همايون با يمن و اقبال منصورا و غانما از تبريز كوچ كرده ، ارخاى عنان به سمت روم نمود . وقايع ماه شعبان المكرم سنهء 920 در غرّه ماه شعبان ، [ از ] رود ارس عبور گرديد . چون آب طغيان داشت ، جمع كثيرى از اهالى اردو و اسبان در آب غرق شدند و تمامى مغروقين از آن اشخاصى بودند كه اعتراض به حركات سلطان داشتند ! روز دوم وارد نخجوان گرديد . قزلباشان نخجوان كه تاج‌هاى خودشان را از سر برداشته تقيّه را پيشه كرده بودند ، اعتنا به تقيهء آنها نگرديده ، حكم تاراج به لشكر داده شد . روز هفتم در جوار شهر روان ، مصطفى پاشا حاكم موره - يونان - از حكومت معزول شده ، در نصف الليل شهر روان را تاخته ، كوچيدند . روز پانزدهم ، به قلعهء تالين آمدند ، از آن [ جايى ] كه اهالى قلعه اظهار اطاعت ننمودند ، در يك روز ينگىچريان قلعه را فتح كرده ، اهالى را مقتول ساختند و اموالشان را تاختند . اردوى همايون كه در تبريز بود ، به شمخال گرجستان احكام فرستاده شده بود كه از براى اردوى همايون سيورسات بفرستد . چون اثرى از سيورسات او ظاهر نشد ، درين منزل ترتيب به ديوان داده ، كنكاش گرديد و مقرر شد كه اردوى همايون از راه راست انحراف به گرجستان نموده ، بتازد . روز هفدهم ، خبر رسيد كه سيورسات گرجستان در پل چوپان آمده ، مىرسد . لهذا ارخاى عنان عزيمت از گرجستان به راه راست نمودند . روز بيست و چهارم در جوار پل چوپان سيورسات شمخال گرجستان كه عبارت از سه هزار رأس گوسفند بود ، رسيد . روز بيست و پنجم در منزل اركى صويى پيرى پاشا در جاى مصطفى پاشا وزير شد . شمسى بيگ وزير دفتر آناطولى ، وزير دفتر روم ايلى و مولانا عبد الكريم‌زاده وزير دفتر آناطولى انتخاب گرديد . مؤيّدزاده از قاضى عسكرى روم ايلى معزول و در جايش زيرك زاده منصوب شد . جعفر چلبى كه تاج زاده نشانجى - منشى حضور - بود ، به قاضى عسكرى آناطولى ، و محمد چلبى خواجه اوغلى كه در ينگى مدرسهء ادرنه مدرّس بود ، به نشانجىگرى نصب گرديدند . روز بيست و هفتم جناب پيرى پاشا به نوكرها و غلام‌هاى خود از براى جمع سيورسات اردو به آماسيه فرستاده شد و روز بيست و هشتم بايبورد و كيغى فتح گرديد . وقايع شهر رمضان المبارك سنهء 920 روز دوم ماه مزبور ، از براى محافظت بايبورد ، توپ و سيصد نفر ساخلو و كوتوال معين گرديده ، قلعه به دست محافظت آنها سپرده شد . روز چهارم پيشگاه بايبورد ، منزلگاه اردو