محمد عارف اسپناقچى پاشازاده

101

انقلاب الاسلام بين الخواص و العوام ( فارسي )

جنگ آورديد ؛ حال اينكه در جلو دشمن نيست . آيا در اين مملكت خراب چه قدر مسافرت بايد كرد . ( قلّت جيره ، مسافرت طولانى ما را ، و اسبان لشكر سپاهى - سواره - و توپچى را از پا در آورد ! قشون خسته و شكسته اگر نتواند در مقابل لشكر خانه خوابيده ايستاده بجنگد ، آن وقت تقصير با كيست ؟ خدا نكرده اگر شكست از قزلباش خورده باشيم ، اين ننگ براى ما از مرگ بدتر و مؤثرتر است ! پس بهتر اين است كه آدم فرستاده با اردبيل اوغلى صلح كنيم و اگر مىآيد جنگيده ، خطّ خاتمه به اين سفر بكشيم ! بنابراين مقرر شد كه اردو به خوى كه رسيد اگر اردبيل اوغلى تكاليف علما را قبول نمايد صلح كرده ، عودت به روم نمايند و اگر قبول ننمايد بجنگند ) . « 1 » در اين هنگام على بيگ شهسوار اوغلى كه پيش از اين از براى گرفتن خبر صحيح به سمت دشمن فرستاده شده بود ، دوازده سر بريده ارسال داشت و شيخ احمد نامى از گماشتگان فرخ شاد بيگ از امراى آق قويونلو كه ارزنجان از براى تجسس اسيال گرديده بود ، همين روز با سرهاى بريده آمد و خبر آورد كه در ييلاق اوجان شاه را ديدم . چون مرا مىشناخت و مىدانست كه من از روم به ايران آمده‌ام ، از احوال اردو از خيالات و افكار اهالى آناطولى پرسيد . بعد از دادن اطمينان كامل به ادلّه مقنعه كه امراى تركمان آق‌قويونلو مرا به خدمت قبله گاهى فرستادند ، تمامى امراى مملكت روم‌ايلى و آناطولى بعد از كنكاش قرار دادند كه بنده به خدمت اعلى حضرت شاهى آمده به اطمينان به عرض برسانم كه اهالى و قشون اين دو مملكت محبّ و عبد عبيد و هواخواه خاندان شاهند . همانقدر كه لشكر قزلباش را در مقابل ببينند ، تمامى آنها مثل زمان امير تيمور از خواندگار روگردان شده در صف النعال بندگى ثابت قدم و در تبعيّت و جانفشانى راسخ قدم خواهند ماند . لهذا بهتر و صواب‌تر اين است كه اعلى حضرت شاهى بدون فوت وقت حركت فرموده ، خواندگار را استقبال فرمايند . بنا به اين حرف‌هاى فريب آميز بنده ، به اردوى خود حركت داده ، متوجه شهر خوى شدند . به شهر كه رسيديم ، مرا خواست و فرمود كه تو برو سلام مرا به امرا دوستان برسان و از قول من بگو كه در صحراى چالدران به همديگر ملاقى خواهيم شد . معلوم است كه آنها هم بر قول خودشان ايستاده ، هر آنچه وعده نموده‌اند به عمل خواهند آورد . اين خبر كه در اردو شهرت يافت ، شناعت و بىادبى ينگىچرىها سكونت گرفت ، حكم شد از براى شيخ احمد مواجب و جيره و عليق از خزانهء خاصه معين كردند و از براى على بيگ شهسوار اوغلى نيز هزار فلورى - كه در ايران اكنون هم معروف دويتى است - و يك قبضه شمشير زرّين كه پيش از اين مال احمد پاشاى كديك « 2 » بوده ، التفاتا فرستاده شد .

--> ( 1 ) . طبق معمول مؤلف ، آنچه در پرانتز آمده ، از خود اوست نه از روز شمار چلبى . ( 2 ) . يكى از وزراى دلير با تدبير دولت عثمانى است . در زمان سلطنت سلطان محمد فاتح ، چهار سال صدر اعظمى نمود . از ثمرهء شجاعت و اقتدار و درايت از تابعين ينگىچرى به روز به روز ترقّى يافته ، در سال