محمدتقى نورى
472
اشرف التواريخ ( فارسي )
14 . نام بكنج خان رئيس ايل تركمانان را منابع اوايل قاجار مانند تاريخ محمّدى ، مآثر السلطانيه و اكسير التواريخ ذكر نكردهاند . مجمع التواريخ نيز اشاره مىكند كه « آقا محمّد خان از بطن صبيه بكنج يموت است » ( ص 98 ) . در رستم التواريخ آمده است : « محمّد حسن خان در دوره نادر شاه به دشت قبچاق فرار كرده هفت سال در آنجا بود ، پس از قتل نادر به استرآباد رفت و از آنجا به دشت گرگان « نزد خالوى مادر خود بكنج خان سرايل تركمان رفت » . در آنجا به تدارك سپاه پرداخت در همين زمان ابراهيم شاه افشار ، پسر بزرگ او ، محمّد خان را به چنگ آورده او را مقطوع النسل كرد . پس از مرگ ابراهيم شاه ، محمّد حسن خان قاجار از ميان آن قبايل خارج شد ، به مملكتگيرى پرداخت ( صص 8 - 237 ) . 15 . پس از قتل نادر شاه افشار و درگيرىهاى ابراهيم خان و عادلشاه و از بين رفتن هر دوى آنها ، شاهرخ در خراسان به سلطنت رسيد . در اين زمان در ايران سه نيروى عمده وجود داشتند كه با يكديگر مىجنگيدند ، محمّد حسن خان قاجار و قبايل كوكلان و يموت ، آزاد خان افغان در آذربايجان ، كريم خان زند در اصفهان و شيراز ، محمّد حسن خان ، آزاد خان افغان را شكست داد اما خود از زنديان شكست خورد . 16 . تاريخ كشته شدن محمّد حسن خان را ساروى در تاريخ محمّدى ، نيمه جمادى الثانى 1172 ذكر كرده است ( ص 45 ) . چنان كه محمّد تقى نورى نگاشته ، گويى محمّد حسن خان در جنگ با شيخ على خان زند كشته شده است . اما او را يوخارى باشها كه در سپاه او بودند كشتند . اكسير التواريخ ، ( ص 21 - 20 ) . تاريخ محمّدى نيز در اين زمينه همسو با نورى است ( صص 45 - 44 ) دنبلى در مآثر السلطانيه مىنويسد : « در سنه هزار و صد و هفتاد و دو در دست دو سه تن از طايفه قاجار شربت شهادت چشيد . . . » ( ص 13 ) . 17 . دامن قلزم به ساحل عمان ، منظور خاستگاه قاجاران و پس از آن است ، كه در نواحى گرگان و كناره درياى مازندران مىزيستند و پسران محمّد حسن خان به اسارت به شيراز برده شدند . اما منابع ديگرى مىنويسند كه پسران محمّد حسن خان به ميل خود