محمدتقى نورى
پيشگفتار 15
اشرف التواريخ ( فارسي )
در اين هنگام مدعيان بسيارى در گوشه و كنار ايران سربلند كرده و درپى دستيابى به تاج و تخت بودند . آقا محمد خان در طول 19 سال از 1193 تا 1211 ق / 1776 تا 1796 م بهطور پىدرپى به قلعوقمع مدعيان گوناگون مشغول بود . از اقدامات آقا محمد خان ، مبارزه با خاندان زند بود كه به شكست لطف على خان و قتل عام كرمان در سال 1209 ق / 1794 م انجاميد . او پس از آن متوجه مدعيان شمالغربى شد و پس از فتح تفليس به تهران بازگشته در سال 1210 ق / 1795 م تاجگذارى نمود . از آن پس كانون توجّه او مناطق شرقى ايران و سروسامان دادن به اوضاع آنجا بود . آقا محمد خان پس از تاجگذارى ، به خراسان كه شاهرخ افشار در آنجا حكومت مىكرد ، لشكر كشيد . پس از شكست شاهرخ و فرار پسر او نادر ميرزا به هرات ، آقا محمد خان فرصتى براى ماندن در آنجا پيدا نكرد ، زيرا پس از شنيدن خبر لشكركشى روسيه به قفقاز بىدرنگ راهى آنجا شد و در همين لشكركشى ، به سال 1211 ق / 1796 م به دست خادمانى كه آنان را به مرگ محكوم كرده بود ، كشته شد . « 1 » جانشين و وليعهد او فتحعلى شاه به سال 1212 ق / 1797 م در تهران تاجگذارى كرد . فتحعلى شاه هنگامى به سلطنت رسيد كه مدعيان بسيارى در كشور سر برافراشته بودند . آقا محمد خان بسيارى از سركشان را مطيع يا نابود كرده بود ، اما نتوانست ثبات و آرامش كافى در كشور ايجاد كند ، بنابراين فتحعلى شاه مىبايست يا اين مدعيان را سركوب كند يا وضع ، بار ديگر به حالت پرآشوب پيشين بازگردد . از جمله اين مدعيان صادق خان كرد شقاقى از سران سپاه آقا محمد خان بود كه فتحعلى شاه در قزوين او را شكست داد . ديگر محمد خان زند پسر زكى خان زند بود كه خيال اعتلاى دوباره حكومت زنديه را در سر مىپروراند . وى نيز در اصفهان از سپاه فتحعلى شاه شكست خورد . عصر حكومت فتحعلى شاه ، در تاريخ ايران اهميّت بسيارى دارد ، حكومت او همزمان با رقابت كشورهاى اروپايى براى به دست آوردن نفوذ هرچه بيشتر در شرق بود . ناپلئون كه درپى تسخير تمامى اروپا بود ، قصد داشت ثروت افسانهاى هندوستان ، مهمترين مستعمره انگلستان را نيز بدست آورد و راه او براى رسيدن به هند از ايران مىگذشت . از سويى ديگر
--> ( 1 ) . درباره اقدامات آقا محمد خان بهترين و مفصلترين منابع ، تاريخ محمدى از محمد ساروى است .