ويلم فلور ( مترجم : ابو القاسم سرى )
28
اشرف افغان بر تختگاه اصفهان ( به روايت شاهدان هلندى ) ( فارسي )
مىمانند شاه مخارجشان را مىپردازد اما به زودى دروغ آنها بر همگان آفتابى شد . سپس انگليسىها هداياى تازهاى به نايب اعتماد الدوله دادند تا به هر حال مخارجشان را بپردازد . اما با اين كه به آنها قول پرداخت داده شد سرانجام تنها توانستند هزينهء چهارده روز را آن هم نه از شاه بلكه از اعتماد الدوله دريافت دارند . در همين زمان انگليسىها به اعتماد الدوله پيشنهاد نمودند كه با ايران يك قرارداد بازرگانى امضاء كنند با اين شرط كه همهء كالاهاى كمپانى انگليس از پرداخت عوارض گمركى معاف باشد . اما اعتماد الدوله گفت : من مىخواهم كه انگليسىها نيز مانند همهء بازرگانان ديگر عوارض گمركى كالاهاى خصوصى خود را به ما بپردازند ، افزون بر اين كمپانى انگليس بايد يك كشتى در لنگرگاه بندرعباس نگاه دارد تا از هر تهاجم دشمن به ايران جلوگيرى كند . انگليسيان نبايد ارمنيان يا كالاهاى خود را به بصره برند بلكه بايد به بندرعباس آورده پس از پرداخت عوارض گمركى به هر جا كه مى - خواهند ببرند . سرانجام انگليسيان بايد از كليهء دعاوى خود در ايران از جمله حق گرفتن يكهزار و صد تومان از عوايد گمركى بندرعباس چشم پوشى كنند در عوض شاه بيست درصد از كل مالياتها و عوارض صادر و وارد را كه به شاهبندر بندرعباس داده مىشود به انگليسيان بدهد . شايع بود كه انگليسيان اين معاهدهء نو را پذيرفتهاند . انگليسيان همچنين اعتماد الدوله را واداشتند كه از بازرگانان ارمنى تعهد بگيرد كه نمايندگان مقيم بصرهء خود را كه با هند داد و ستد دارند ظرف شش ماه فرا خوانند و گرنه هزار تومان به خزانهء شاه جريمه دهند . شكايت بازرگانان ارمنى از اين تصميم سودى نبخشيد . بناچار تعهد مزبور را امضاء كردند و بعدا با صرف مبلغى هنگفت پول آن را فسخ نمودند . روسيان گيلان را زير سلطه داشتند و طهماسب ميرزا از طريق فرستادن وختانگ - ميرزا به مسكو روابط خود را با همسايهء شمالى قطع كرده بود . مىگفتند روسها وختانگ ميرزا را به نمايندگى خود به مشهد فرستادهاند . اين شايعه پچپچههاى زيادى را به دنبال آورد از جمله مىگفتند طهماسب ميرزا وختانگ ميرزا را به مقام قوللر