ويلم فلور ( مترجم : ابو القاسم سرى )
24
اشرف افغان بر تختگاه اصفهان ( به روايت شاهدان هلندى ) ( فارسي )
اعتماد الدوله آمد وى كه ناچار مىبايست به حضور شاه رود به اسخارور گفت : نزد ناظر بيوتات پيشين و مستوفى الممالك فعلى من ميرزا قاسم برو ! در هنگام بازگشت اسخارور گرفتار يكى از قوللران شد كه از سوى اعتماد الدوله از اسخارور پرسيد چرا هلنديان پيشكش معروف سالانهء خود را نمىدهند . اسخارور پاسخ داد : من از اين پرسش سخت تعجب مىكنم چون در ايران بازرگانى و داد و ستدى وجود ندارد . تعجب اسخارور زمانى شدت يافت كه مىديد دربارهء وامى كه هلنديان به شاه سلطان حسين دادهاند و پولى كه محمود از شركت هلند ربوده ، ناله و فريادى بلند نيست . پس از قوللر پرسيد آيا همچنان كه به تو دستور ستدن دادهاند دستورى هم دارى كه چيزى به ما بپردازى ؟ قوللر گفت نه ! آنگاه اسخارور گفت : پيشكش تنها وقتى داده مىشد كه شاه در گردآورى ابريشم براى شركت هلند امكاناتى فراهم مىكرد . هنگام بدرود قوللر از اسخارور درخواست كه فردا بامدادان با رقمهائى كه شاه سلطان حسين به او داده نزد اعتماد الدوله رود . قوللر افزود : انگليسيان به من گفتهاند كه هلنديان مىخواهند جزيرهء هرمز را تصرف كنند . اسخارور پاسخ داد : در اين باره چيزى نمىدانم اما خبر موثق دارم كه انگليسيان چشم طمع به جزيرهء قشم دوختهاند . اسخارور ضمنا از قوللر خواست كه در اين باره از بندرعباس كسب اطلاعات كرده نتيجه را به او خبر دهد . قوللر همچنين از اسخارور پرسيد آيا مىدانى كه به شركت انگليس چه امتيازاتى داده شده بوده است ؟ اسخارور پاسخ داد : از انگليسيان رقمها و احكامى را كه شاه سلطان حسين به آنها داده بخواهيد در آن رقمها تنها انگليسيان مجاز بودهاند كه تا سه هزار تومان بىپرداخت حقوق گمركى ، بازرگانى و داد و ستد داشته باشند . قوللر گفت : من پيش از اين ، آن رقمها را ديدهام و اينك طبق حكم دستور دارند كه تا پنجهزار تومان معاف از پرداخت حقوق گمركى بازرگانى كنند . انگليسيان مدعى شده بودند كه نمايندهء شركتشان مىبايست نزد شاه سلطان حسين رود زيرا كه به آن امتيازات خرسند نبودهاند . اما محاصرهء اصفهان اين امر را ناممكن ساخته بود . اسخارور مىگويد كه اين اطلاعات همگى برايش تازگى