ويلم فلور ( مترجم : ابو القاسم سرى )
214
اشرف افغان بر تختگاه اصفهان ( به روايت شاهدان هلندى ) ( فارسي )
دو برابر اندازهء سر آدمى است ، و پيش از استفاده ، خرد مىشوند . اين باروت ايجاد شعله نكرده فقط جز و جز مىكند . ( همان منبع 16 - 12 - 1728 برگ 97 - 3796 ) بلندترين باروى قلعه در قسمت جنوب خاورى است . كوتاهترين بارو در جنوب باخترى قرار دارد كه بسيارى از سنگهاى آن فرو افتاده است . برجهاى قلعه نه به گونهء مربع ساخته شده و نه هم شكل است و نيز نه مستطيل است و نه آنچنان گرد كه در بندرعباس ديده مىشود ، ديوارهاى پهلوئى هم آنقدر مورب نيستند كه شيب آنها به سوى بالا باشد بلكه عمودى هستند و در قسمت خشكى ديوار مقابلى است كه برجى را به برج ديگر متصل مىكند ، برجها مزغلهائى براى توپ و نيز شكافهاى هلالى شكل دارد اما فاقد توپ است . يك طرف خندق پشت قلعه را فضولات و قاذورات انباشته و نزديك پل را ، شنهائى كه دريا از راه ترعهاى كوچك در سمت شمال مى - آورد تا نيمه پر كردهاند . در سمت شمال باخترى سوراخى است كه من از ميان آن به درون خزيده به درى نه چندان محكم رسيدم كه از ميان آن در ديگرى ديده مىشد كه مزغلهاى نتراشيده ، نخراشيدهاى داشت و روى هم رفته بر 70 تا 72 تا بالغ مىشد . برخى از توپها بسته ، و برخى ديگر بىپايهاند و بعضى بدون عراده ، دهانهء شمارى از آنها تركيده و در اطراف دهنه تعداد زيادى از توپها را حلقههاى آهنين بستهاند ، همه گونه كاليبرى دارند اما آنقدرها كه بندرعباسىها مىگويند بزرگ نيستند ، مصالح ساختمانى نامرغوب ولى خوش ظاهرى در آن به كار رفته است كه بيشترشان سنگ ساروج است و بعضى از آنها سنگ تراش خورده و چند قلوه سنگ صاف .