ويلم فلور ( مترجم : ابو القاسم سرى )
212
اشرف افغان بر تختگاه اصفهان ( به روايت شاهدان هلندى ) ( فارسي )
امامقلىخان در جلو ديوار رو به خشكى قلعه خندقى هلالوار به شكلى زيبا حفر كرده با ژرفائى تقريبا دو برابر بالاى يك مرد ، 50 گز پهنا و صد زرع درازا . آن سمت با سه برج پوشانده شده در حالى كه در سمت دريا فقط يك برج هست . اما در سمت خشكى سه دروازه دارد ، دو دروازهء نخستين از تختهء كلفت ساخته شده و قفلهاى بزرگ سخت دارد . اما در سومين يا در اندرونى از فلز ناب ساخته شده و ضخامت آن در حدود يك پاست . در بخش زبرين در ، ميخهاى آهنين درازى كوفته شده و بخش زيرين آن با قرقرهها و زنجيرها نگهداشته شدهاند . اگر قرقرهها پائينتر آورده شوند در - كه از سوى داخل با كمربندهاى سنگين آهنى به ديوار بسته شده - عميقا بر زمين سقوط مىكند با وجود اين امامقلىخان از همين سو به زور به داخل قلعه حمله كرد هر - چند بعدا همچنانكه در بالا گفته شد اين سمت را سخت تعمير و مستحكم كرد . در سمت درياى قلعه انسان مىتواند با كشتى كم عمق تا آنجا پيش رود كه با دست ديوارهاى قلعه را لمس كند . اما براى اينكه با قيد احتياط اين بحث انجام گيرد انسان بايد براى آنچه به چشم خود ديده رجحان و حق تقدم قائل شود . اما ايرانيان از اين كار خوششان نمىآيد چون به محض اينكه بيگانهاى به جزيرهء هرمز يا نزديك آن بيايد او را شبانه - روز با سوء ظن زير نظر مىگيرند تا دوباره از آنجا برود . هر چند مشاهدهء شخصى به نظر من به شيوهء خاص عملى است ولى آسان نيست و من دربارهء آن در اينجا سخنى نمىگويم چون در اين باب در يادداشت كوتاه ديگر سخن گفتهام . بنابراين به آنچه در بالا گفتم اين نكته را مىافزايم كه قلعهء هرمز از لحاظ درونى بسيار خراب و فكسنى است زيرا كه بر طبق سنت ايرانى يا سنت قابل افتخار هرگز تعمير نشده است . از جايگاه نمايندگى واك ، گمبرون 26 ژانويه 1728 . پيتر اتلام