ويلم فلور ( مترجم : ابو القاسم سرى )
142
اشرف افغان بر تختگاه اصفهان ( به روايت شاهدان هلندى ) ( فارسي )
60 تومان هديه بده و گرنه وضع گذران هلندىها وخيم خواهد شد . اتلام پاسخ داد من ديگر در شركت هديهاى ندارم و اگر هم مىداشتم به كسى نمىدادم . در 14 مارس سپاهيان افغان دو دريانورد هلندى را كتك زدند و در همان احوال يك هلندى تحت الحمايه را نيز كتك زدند . اتلام از اين كارها به زبردستخان شكايت برد اما او زحمت پاسخ دادن هم به خود نداد . فرداى آن روز اتلام به زاهد علىخان پيام داد ، از اين افغانانى كه به ما سنگ مىپرانند ، دشنام مىدهند و كاركنان شركت هلند را كتك مىزنند جلوگيرى كنيد . اگر اين تجاوزات و بىحرمتىها متوقف نشود من به كاركنان شركت دستور مىدهم كه از خودشان دفاع كنند ، زاهد علىخان پاسخ داد كه زبردستخان به سپاهيان خود دستور داده كه از اين كارها دست برداشته رفتار - هاى خود را اصلاح كنند . ظاهرا اتلام چندان به اين گفته اعتماد نكرد زيرا وقتى هلنديان مىخواستند نعش يكى از افرادشان را به خاك بسپارند اتلام چهارده سپاهى همراه جنازه فرستاد . در سيصد گامى گورستان افغانان با قدارههاى آخته و باران سنگ از اينان استقبال كردند . هلنديان با تنى چند كه زخمى شده بودند ناچار عقب نشستند . اتلام به سبب اين حمله از زبردستخان غرامت خواست و به او پيام داد كه هماكنون به مردان خودش دستور داده كه هر كس را كه مزاحم ايشان شود بكشند . اتلام براى اينكه خيال مردمى را كه مىانديشيدند هلنديان تلافى خواهند كرد راحت كند پسين - هنگام با مشاور خود سواره در شهر به گردش پرداخت . پس از بازگشت به كاركنان شركت دستور داد كه فقط در گروههاى شش نفره مجازند در پيرامون خانهء شركت آمد و رفت كنند . افزون بر اين مجاز نيستند كه به كسى ستم يا از كسى تحمل ستم كنند . اگر كسى آنها را بزند آنها هم بايد او را بزنند اما اگر جنگى رخ دهد بايد به خانهء شركت عقب بنشينند . اين دستورها در انظار عموم ايراد شد و اتلام مىخواست ببيند كه افغانان چه واكنشى از خود نشان مىدهند . از اين گذشته مردان ساكن خانهء شركت مدت يك ماه بود كه بيرون نرفته بودند و به تغيير و تحولى نياز داشتند . در 20 مارس چند نامه و يك دست خلعت از سوى شاه اشرف براى زبردست