عبد الحسين نوايى

مقدمه 18

اسناد ومكاتبات تاريخى ايرانى ( از تيمور تا شاه اسماعيل ) ( فارسي )

بهر حال اين كشمكشهاى پياپى كه براى مردم ستمديدهء كشور ما نتيجه‌اى جز خرابى و بدبختى و قحط و غلا چيزى در پى نداشت ، بقدرى مردم صاحب نظر و حساس را متأثر و رنجيده خاطر و نوميد نمود كه كالمستغيث من الرمضاء بالنار از خداوند بناله و الحاح مىخواستند كه صاحب قدرتى ظاهر شود تا بدين جنگها و انقلابات و پدر كشيها و برادر كشيها خاتمه دهد و حتى مردى چون حافظ با آنهمه وارستگى و بلند نظرى بر اثر خستگى و تألمات روحى ازين حوادث پياپى و ناگوار ، وقتى كه مىشنود در ماوراء النهر مردى بنام تيمور پيدا شده و در سمرقند قدرتى يافته است ، آمدن او را آرزو مىكند و به زبان حال مىگويد . سينه مالامال دردست اى دريغا مرهمى * دل ز تنهائى بجان آمد خدا را همدمى زيركى را گفتم اين احوال بين خنديد و گفت * صعب روزى بوالعجب كارى پريشان عالمى خيز تا خاطر بدان ترك سمرقندى دهيم * كز نسيمش بوى جوى موليان آيد همى سرانجام « ترك سمرقندى » بايران لشكر كشيد و از سرهاى هفتاد هزار نفر از مردم اصفهان كله منار ساخت و در فارس دمار از روزگار آل مظفر برآورد و پس از درهم شكستن شاه منصور ، كليه افراد خاندان مظفرى را باردو خواند و در قصبه ماهيار قمشه صغير و كبير آنان را از دم تيغ گذرانيد و سپس ساير سلسله‌هاى محلى را نيز برافكند و بر سراسر ايران دست يافت . از 807 تا 907 درين دوره نيز هر چند سلسله‌هاى محلى كوچك از ميان رفته بودند ولى باز كشور ايران دچار جنگها و رقابتها و كشمكشهاى ميرزايان جغتاى بود و شاهزادگان تيمورى عرصه مملكت را دستخوش تجاوزات و حملات متوالى به يكديگر نموده بودند . شاهرخ تا اندازه‌اى توانست اساس حكومتى بريزد و در طى سلطنت نسبة طولانى خود فى الجمله آرامشى باوضاع بخشد . ولى پس از مرگ وى اين اغتشاشات تجديد شد . سلطنت كوتاه الغ بيك با قتل وى بدست پسرش عبد اللطيف بانتها رسيد و عبد اللطيف نيز پس از شش ماه كشته شد و دورهء حكومت ابو القاسم بابر نيز بجنگ با برادرانش علاء الدوله و سلطان محمد گذشت و در پايان حيات نيز دچار رقيب زورمندى شد بنام ابو سعيد بن محمد بن ميران شاه بن تيمور . ابو سعيد ده سال حكومت كرد و فى الجمله كوشيد تا آب رفته بجوى و رونق نخستين دولت گوركانى بر جاى آورد ولى پس از تسلط بر ايران شرقى و مركزى جان خود را بر سر تصرف آذربايجان نهاد و در ميانه بدست لشكريان اوزون حسن آق قويونلو دستگير و بامر او كشته شد . پس از وى دوران نسبة طولانى سلطنت سلطان حسين بايقراست از سال 873 تا 911 كه اگر اهميتى داشته باشد از لحاظ ارزش و فروغ مكتب هرات است ، چه در زمينهء هنر نقاشى و خط چه در زمينه شعر و نثر ، و در ايجاد اين مكتب پر ارزش هنرى مسلما شخصيت