انحراف از معنى حديث نيز چون تحريف آن ، مايهء تشويش مىشود واز آن نمونه بسيار است في المثل مؤلف ضحى الاسلام از مقصد اين حديث كه بخارى در باب فتن آورده كه پيمبر فرمود : « صد سال ديگر از آنها كه بر پشت زمينند يكى نخواهد بود . » منحرف شده وآن را دروغ پنداشته كه به نظر وى اقتضاى حديث اين بوده كه پس از صد سال يكى در دنيا نباشد وچون چنين نشده پس بىگفتگو حديث دروغ است . اما گوئى معنى چنين است كه پس از صد سال از آن‌ها كه در زمان حديث بر پشت زمين بوده‌اند يكى نماند وجز اين نشده است ، ممكن است در سند حديث خللى باشد يا بر مفاد آن اشكالى توان گرفت كه اين توضيحات واضحات است اما به هر حال در متن حديث ، دليلي بر دروغ بودن آن نيست . شايد همين تحريفها وانحرافها در متون حديث كه قطعا بسيارى از آن نامكشوف مانده مشايخ قديم را واداشته تا نقل وروايت را به اجازهء خاص مقيد كنند كه شرط آن قرائت شفاهى بود واين رسم از قرون سلف تا نزديك به دوران ما محفوظ بود واگر رشتهء حديث نگسيخته وسنّت پيمبر مشوش نشده نتيجهء آن غيرت وحميّت است كه أهل حديث در ضبط وروايت دقيق آن ميكرده‌اند . اين شمه‌اى از آن خلطها وتشويشهاست كه معتمّدان مغرض وجاعلان خبيث وغافلان خوش نيت در ميراث عظيم محمّد ( ص ) كرده‌اند ، ميراثي كه اگر خاكستر أوهام وأساطير از آن برخيزد شعله‌اى جهان افروز است وهنوز پس از قرن‌ها براي روشن كردن جانها ورهانيدن جهان ما از اين افراطهاى خطرناك وتفريطهاى هول انگيز مايه‌اى رسا دارد . ومن اين مجموعه از حديث شريف پيمبر را ضمن فحص و