جمال الدين محمد الخوانساري
89
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
فرود نياورده مرگ را در جايگاه خود هر كه شمرده باشد فردا را از اجل خود ، يعنى زمان حيات خود ، مراد اينست كه آدمي بايد كه رعايت مرگ چنان بكند كه هر لحظه احتمال قدوم آن بدهد وتهيّهء آن را گرفته باشد حتّى اين كه اگر كسى فردائى را از مدّت حيات خود شمارد ومنتظر مرگ نباشد در آن ، مرگ را در جايگاه خود فرود نياورده وتقصير كرده در رعايت احترام أو . 9631 ما آمن بما حرّمه القرآن من استحلّه . ايمان نياورده به آن چه حرام گردانيده آن را قرآن كسى كه حلال شمرده آن را ، پوشيده نيست كه اين بحسب ظاهر كلام مفيدى نباشد چه ظاهرست كه كسى كه حلال شمرد آنچه را قرآن مجيد حرام گردانيده ايمان نياورده بآن تحريم قرآن ، وممكن است كه مراد به « من استحلّه » اين نباشد كه حلال شمرده ، يعنى اعتقاد حلّيّت آن داشته باشد بلكه اين كه مرتكب آن گردد پس گويا حلال ميداند آن را وبنا بر اين معنى اين خواهد بود كه ايمان نياورده به آن چه قرآن مجيد حرام گردانيده كسى كه مرتكب آن گردد يعنى اين مجرّد فسق نيست بلكه عدم ايمان بقرآنست وبنا بر اين بايد كه بر نفى ايمان كامل حمل شود ، وممكن است كه از عبارت چيزى در نسخهء أصل افتاده باشد وعبارت چنين باشد : « ما آمن بما حرّمه القرآن من لم يستحلّ ما استحلّه » وترجمه اين باشد كه « ايمان نياورده به آن چه حرام گردانيده قرآن كسى كه حلال نشمرد آنچه را قرآن حلال شمرده » ومراد اين باشد كه ايمان بقرآن كسى دارد كه همهء حرام وحلال آن را بهمان نحو حرام وحلال داند وكسى كه بعضي حلالهاى آن را حلال نداند مثل آن كس كه منع كرد از بسيارى از حلالهاى قرآن مثل متعهء نساء ، ومتعهء حجّ ، ومغالاة در مهر ، پس أو أصلا ايمان بقرآن ندارد وحرامهاى آن را هم در واقع حرام نداند هر چند