جمال الدين محمد الخوانساري

87

شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )

در خود واحتمال دهد كه پى برده باشند بآن ، أو ترسناك ميباشد واز ترسناكى أو در سخن گفتن استنباط گنهكارى أو مىتوان كرد ، وممكن است كه غرض مجرّد ترغيب در بيگناهى باشد در هر باب تا هميشه دلير باشد وشكّ زده وترسناك نباشد . 9627 ما كان اللَّه سبحانه ليضلّ أحدا وليس اللَّه بظلّام للعبيد . نيست خداى سبحانه چنين كه گمراه كند كسى را ونيست خدا بسيار ظلم كننده براي بندگان ، مراد اينست كه حق تعالى هيچ كس را گمراه نمىكند بلكه دليل وراهنما از براي هر كس تعيين كرده بنصب پيغمبران وائمّه حق در هر عصر وزمان ، پس هر كه گمراه مىشود خود أو خود را گمراه كرده بترك متابعت ايشان ، يا دانسته بسبب خواهشها وهواها ، ويا ندانسته بسبب تقصير در سعى وطلب راه حق واعتماد در آن بر مجرّد دين پدران يا أمثال آن ، ونيست خدا بسيار ظلم كننده براي بندگان ، اقتباس شده از قرآن مجيد از براي اشاره باين كه اگر أو گمراه كند كسى را وبا وجود اين عذاب كند أو را بر آن ، اين نهايت ظلم است بر أو وحق تعالى منزّه است از آن ، اگر كسى گويد كه : حق تعالى منزّه است از ظلم ، قليل آن وكثير آن ، پس تخصيص نفى ببسيار از آن در آيهء كريمه چه وجه مىتواند داشت ؟ جواب گوئيم كه : تخصيص مذكور دو وجه مىتواند داشت ، يكى اين كه حق تعالى هر صفتي كه داشته باشد بايد كه كمال آن را داشته باشد چنانكه در علم وقدرت ورحم كمال آنها را دارد پس اگر - نعوذ باللَّه - ظالم مىبود بايست كه كمال آن را نيز داشته باشد پس وجه تخصيص آن بنفي اشاره باين معنى مىتواند بود . دويم اين كه حق تعالى با وجود كمال قدرت وتوانائى أو بر هر چيز وعدم احتياج بچيزى از هيچ راه اگر - نعوذ باللَّه - اندك ظلمي كند ، آن هر چند كم واندك باشد از آن ذات با آن صفات كمال ظلم خواهد بود پس وجه تخصيص مذكور اشاره باين معنى