جمال الدين محمد الخوانساري
83
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
خود بي اين كه مبالغه شود در ترجيح آخرت وذمّ دنيا كه معلوم بوده كه قبول آنها نخواهد كرد . 9611 ما ذا بعد الحقّ الّا الضّلال . چه چيزست آنچه بعد از حق است مگر گمراهى . يا چه چيزست بعد از حقّ مگر گمراهى ، وبر هر تقدير استفهام انكاريست وبنا بر اوّل « ما » استفهام است يعنى چه چيزست و « ذا » موصول است ، وبنا بر دويم مجموع « ما ذا » استفهام است وبمعنى چه چيزست يا اين كه ما استفهام است بآن معنى و « ذا » زائده است « 1 » ومراد اينست كه : نيست آنچه بعد از حقّ است مگر گمراهى ، يا نيست چيزى بعد از حقّ مگر گمراهى ، ومراد ترغيب در ملازمت حقّ است وتجاوز نكردن از آن بهيچ وجه ، زيرا كه بعد از تجاوز از آن نباشد مگر گمراهى ، واين آيهء كريمه است « 2 » وبايد كه اقتباس شده باشد از براي أخت فقرهء بعد ، بنا بر اين تمام آن از كلمات آن حضرت صلوات اللّه وسلامه عليه نقل شده باشد . 9612 ما ضادّ العلماء كالجهّال . دشمنى نكرده علما را كسى مثل جاهلان . 9613 ما بعد النبيّين الّا اللّبس . نيست بعد از واضح كردن مگر خلط كردن ودر هم آميختن ، ممكنست كه مراد بر قياس فقرهء سابق سابق ترغيب در واضح كردن كلام وأحكام باشد واين كه بعد از تجاوز از آن نيست مگر مخلوط كردن ودر هم آميختن مطالب بعنوانى كه فهميده
--> ( 1 ) از « وبنا بر أول » تا « ذا ، زائده است » در حاشية نوشته شده است وامضاء « منه » نيز دارد . ( 2 ) وسط آيهء 32 سورهء مباركهء « يونس » وتمام آن اين است « فَذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمُ الْحَقُّ فَما ذا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلالُ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ » .