جمال الدين محمد الخوانساري

82

شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )

آنها را به آنها وكار فرمائيد از براي آنها ، آنچه قابليت اين دارد كه بهاى نفسهاى شما شود بهشت است پس مفروشيد آنها را مگر بآن ، وكار نفرمائيد مگر از براي آن . 7493 ليس الرّؤية مع الابصار ، قد تكذب الابصار أهلها . نيست بينائى با چشمها ، گاهى دروغ مىگويند چشمها أهل آنها را . مراد اينست كه علم وبينائى كامل آنست كه از راه دليل وبرهان حاصل شود يا منتهى بوحي شود نه آنچه بديدن چشمها حاصل شود ، زيرا كه در آنها غلط مىرود وگاهى دروغ مىگويند صاحب خود را ، مثل اين كه گاهى بسيار در نظر كسى كم مىنمايد ، وگاهى كم بسيار مىنمايد ، وگاهى زشت زيبا مىنمايد ، وگاهى زيبا زشت مىنمايد ، وروى برف وكف آب سفيد كافيند شاهد بر اين مدّعا ، چه همواره در نظرها سفيد مىنمايند با آنكه رنگ ندارند ، زيرا كه اجزاى ريزه ريزهء شفّافند كه رنگ ندارند ومعلومست كه ميانهء آنها تفاعلى كه سبب مزاج وحدوث رنگى بسبب آن در مجموع شود نمىشود پس سفيدى كه در آن مشاهده مىشود مجرّد تخيليست كه مىشود بسبب مداخلهء هواء وأشعه فايضه از اجرام علويّه در آن اجزاء ومنعكس شدن آن أشعه از بعضي بر بعضي ، زيرا كه شعاع منعكس شبيه مىشود بسفيدى چنانكه هرگاه آفتاب بتابد بر آبى ومنعكس شود شعاع آن بر ديوارى كه نوري بر آن نتابيده باشد ديده مىشود آن چنانكه گويا سفيديست ، وهمچنين است حال در شيشهء نرم وكوفته شده كه سفيد مىنمايد ، بلكه آن أولى است بعدم تحقق سفيدى در آن ، زيرا كه احتمال تحقق مزاج وحدوث سفيدى بسبب آن ميانهء أجزاء آن بعيدترست از أجزاى كف وبرف بسبب صلابت ويبوست آنها وعدم التصاق آنها بيكديگر بخلاف أجزاء كف وبرف ، وهمچنين است موضع شكاف از شيشهء ثخين كه سفيد مىنمايد بسبب انعكاس أشعه بلكه آن دورترست از احتمال حصول مزاج در آن بسبب عدم تصغر أجزاى آن وعدم تماسّ آنها وعدم حصول مزاج بدون آنها بخلاف أجزاى كف وبرف وشيشهء كوفته شده .