جمال الدين محمد الخوانساري
41
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
7360 ليكفكم من العيان السّماع ومن الغيب الخبر . اين تتمهء كلاميست وتمام آن چنانكه در نهج البلاغة نقل شده اينست : كلّ شيء من الدّنيا سماعه أعظم من عيانه ، وكل شيء من الآخرة عيانه أعظم من سماعه ، فليكفكم من العيان السّماع ، ومن الغيب الخبر . هر چيزى از دنيا شنيدن آن عظيمترست از مشاهدهء آن بچشم ، وهر چيزى از آخرت مشاهدهء آن بچشم عظيمترست از شنيدن آن ، پس بايد كه كافى باشد شما را از عيان شنيدن واز غيب خبر . مراد اينست كه هر چيزى از نعمتهاى دنيا ولذّتهاى آن هرگاه وصف كنند آنرا از براي كسى وأو بشنود آنرا بزرگى داشته باشد در نظر أو كه هرگاه مشاهده كند آنرا بچشم ، بآن مرتبه نباشد وپستتر از آن باشد ، بخلاف نعمتهاى آخرت ولذّتهاى آن كه بهر مرتبه كه وصف آنها كنند وبشنود كسى چون مشاهده كند بچشم ، عظيمتر باشد از آنچه شنيده ، پس هرگاه چنين باشد بايد كه كافى باشد شما را از عيان ، يعنى دنيا كه بالفعل مشاهدست شنيدن ، واز غيب يعنى آخرت كه بالفعل غيب ونهانست خبر ، يعنى بايد كه كافى باشد شما را اين كه دنيا را بر نحوى كه مىشنويد فرض كنيد وكمتر وپستتر از آن چنانكه در واقع است قرار بدهيد ، وهمچنين آخرت را بر نحوى كه خبر مىدهند فرض كنيد وزيادة بر آن چنانكه هست قرار بدهيد ، وهر دو را با هم بسنجيد وتأمّل كنيد كه آيا از براي آنچه مىشنويد از نعمتها ولذّتهاى دنيا اگر همه چنان باشد وكمتر از آن نباشد ترك مىتوان كرد آنچه خبر مىدهند از لذّتها ونعمتهاى آخرت اگر همه بهمان نهج باشد كه مىشنويد وزيادة بر آن نباشد ؟ ! هر عاقلى كه اندك تأمّل كند ميداند كه ترك آنها از براي اينها نتوان كرد ، پس چگونه توان كرد وحال آنكه اينها هرگاه مشاهده شود كمتر