جمال الدين محمد الخوانساري
445
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
مراد اينست كه مردم در باب نهى از منكر يعنى از آنچه در شرع أقدس نهى از آن شده چهار فرقهاند . فرقهء اوّل - آنانند كه انكار ميكنند منكر را بدل وزبان ودست ، يعنى بدل بد مىدانند آنرا ، وبد ميشوند با كسى كه مرتكب آن شود ، وبزبان منع وزجر ميكنند أو را ، واگر سود ندهد بدست زجر ميكنند أو را بزدن ، وبايد كه در هر يك از منع بزبان ودست اكتفا نمود به آن چه بس باشد در دفع وزجر آن وتعدّى بزيادة از آن نبايد كرد چنانكه در كتب فقهية تفصيل داده شده ، واگر كتك سود ندهد در جواز تجاوز از آن بجرح وقتل ميانهء علما خلاف است واين كتاب جاى تحقيق آن نيست ، واين گروه كامل گردانيدهاند هر سه خصلت نيك را كه در نهى از منكر بايد . فرقهء دوّم - آنانند كه بدل انكار ميكنند وبزبان نيز منع ونهى ميكنند وبالاتر از آن نمىروند وبدست كارى ندارند وايشان دو خصلت نيك را فرا گرفتهاند ويكى را ضايع كردهاند . فرقهء سوّم - آنانند كه همين بدل بد مىدانند آنرا وبزبان ودست كارى ندارند وايشان ترك كردهاند دو خصلت شريفتر را از آن سه خصلت ودست زدهاند بيكى ، زيرا كه ترك كردهاند انكار بزبان ودست هر دو را كه هر يك اشرف وأفضل است هر گاه احتياج بآن باشد از انكار بدل كه دست زدهاند بآن ، و « شريفتر بودن آنها » باعتبار اينست كه در آنها تعب وزحمتى باشد كه در اين نباشد پس اجر وثواب آنها زيادة باشد از اين . فرقهء چهارم - آنانند كه هيچ يك از آن سه خصلت را ندارند حتى اين كه بدل نيز بد نمىشوند با مرتكب منكر وچنين كسى مرده است در ميان زندگان وبهرهء از ديندارى كه زندگى حقيقي است در أو نيست . 6607 فيا عجبا ومالي لا أعجب من خطأ هذه الامّة « 1 » على اختلاف
--> ( 1 ) در نهج البلاغة : « من خطأ هذه الفرق » .