جمال الدين محمد الخوانساري

404

شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )

كه : در هر نعمت دادنى احسانى ونيكوكاريى است خواه خرد باشد آن نعمت وخواه بزرگ ، وخواه كم باشد وخواه زياد ، پس ترك آن باعتبار خردى يا كمي نبايد كرد ، يا اين كه نعمت بهر كس كه داده شود احسانى است هر چند درويش ومحتاج نباشد بلكه در بعضي أحاديث وارد شده كه : ثواب صدقه ده برابرست ، وصلهء برادران بيست برابر ، وصلهء خويشان بيست وچهار برابر ، واين أعمّ از اينست كه برادران وخويشان درويش باشند يا توانگر ، نهايت بنا بر اين بايد تخصيص داد باين كه از أهل آن باشند باين كه كسى نباشد كه آنرا در مصرفى حرام صرف كند يا كفران نعمت كند ، زيرا كه مذمّت احسان بغير أهل وارد شده ، واين كه آن مثل منع احسان از أهل آنست . 6498 في كلّ صنيعة امتنان . در هر عطيهء امتنانى است ، « امتنان » بمعنى منت گذاشتن است وظاهر اينست كه مراد بآن در اينجا احسان باشد ومراد اين باشد كه در هر عطيه كه حق تعالى بكسى بكند احسانى باشد ، يعنى بايد كه از آن احسانى بديگرى بكند [ يا اين كه در هر عطائي كه بكسى بشود احسانيست هر چند خرد باشد يا كم ، يا بهر كه باشد هر چند درويش ومحتاج نباشد وبر هر تقدير « 1 » ] تعبير از « احسان » به « امتنان » جهت مكرّر نشدن لفظ احسان كه سجع فقرهء سابق بود باعتبار اين باشد كه هر احسانى في نفسه منت گذاشتنى باشد هر چند منت گذاشتن از خارج كه مذموم است با آن نباشد . وممكن است كه مراد اين باشد كه در هر عطيه كه كسى بكسى بكند منت گذاشتنى باشد چنانكه مذكور شد پس آدمي بايد كه احسانى كه كسى باو بكند تلافى آن بقدر مقدور بكند تا در زير منت أو نباشد يا غرض اين باشد كه در هر عطائي كه كسى بكسى بكند منت گذاشتنى باشد پس ديگر منتى علاوهء آن نبايد كرد .

--> ( 1 ) عبارت ميان دو قلّاب در نسخهء أصل كه بخطّ شارح ( ره ) است نيست ليكن در ساير نسخ هست ومعلوم مىشود كه از شارح ( ره ) است وبعد از نسخهء أصل الحاق كرده واشتباها بنسخة أصل الحاق نشده است .