جمال الدين محمد الخوانساري
368
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
فرموده است آن حضرت عليه السّلام : 6345 غاية الدّين الايمان . پايان دين ايمان است ، ممكن است كه مراد اين باشد كه اعلاى مراتب دين ايمان است ومراد به « ايمان » تصديق بدل باشد وغرض اشاره باين باشد كه مجرّد اعتراف بزبان مرتبهايست از دين كه بآن حكم مىشود باسلام ومحفوظ مىماند خون ومال ، نهايت مرتبهء كامل آن كه باعث رستگارى باشد اينست كه بدل تصديق بآن بشود ، يا مراد بايمان معنى اصطلاحى باشد كه اقرار بشهادتين يا اقرار بامامت ائمّهء هدى صلوات اللّه عليهم باشد ومراد اين باشد كه أعلاى مراتب دين آنست وپائينتر از آن اسلام است كه مجرّد اقرار بشهادتين باشد چه آن مرتبهء باشد از دين كه بمجرّد آن حكم بخروج از كفر وبعضي احكام مثل طهارت ومحفوظ ماندن مال وجان وغير آن مىشود ، نهايت مرتبهء كامل آن كه بآن سعادت أخروي حاصل شود ايمان است بمعنى مذكور . وممكن است كه مراد به « غايت » در اينجا علت غائى وغرض باشد ومراد اين باشد كه غرض وعلت غائى از وضع دين وشرايع ايمان بخدا وتصديق بوجود أو ومعرفت اوست . 6346 غاية الايمان الايقان . پايان ايمان يقين داشتن است ، يعنى أعلاى مراتب آن اين است كه بعنوان يقين باشد يعنى اعتقاد جازمى از روى دليل وبرهان باشد واز راه تقليد نباشد