جمال الدين محمد الخوانساري

12

شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )

3728 ان نطقوا صدقوا وان صمتوا لم يسبقوا « 1 » . اگر گويا شوند راست مىگويند واگر خاموش شوند پيشى گرفته نشوند يعنى كسى پيش از ايشان در حضور ايشان سخن نتواند گفت بلكه همه انتظار برند كه ايشان بسخن آيند . 3729 ان نظروا اعتبروا وان اعرضوا لم يلهوا . اگر نگاه كنند عبرت گيرند واگر رو بگردانند بازى نكنند يعنى بهر چه نگاه كنند پندى گيرند از آن كه سودمند باشد از براي ايشان ، واز هر چه اعراض كنند

--> ( 1 ) شارح ( ره ) اين فقره را در متن مطابق آنچه نقل شد شرح كرده وبخط خود در ورقه ديگرى آنرا بار ديگر چنين شرح كرده وضميمه اين متن قرار داده است : « در مدح جمعى حضرت فرموده : ان نطقوا صدقوا وان صمتوا لم يسبقوا . « اگر سخن گويند راست گويند واگر خاموش باشند خاموشى ايشان از راه اين است كه طلب پيشى نمىكنند در گفتار بر ساير حضار يعنى منظور ايشان در خاموشى اين است كه در سخن گفتن پيشى نگيرند بر ديگران واين صفتي است ممدوح واين معنى سابق بر اين از فقرات صريحا وضمنا ظاهر شد واين بنا بر آن است كه « لم يسبقو » بصيغة معلوم خوانده شود واحتمال دارد كه بصيغة مجهول باشد يعنى واگر خاموش باشند سبقت گرفته نشده‌اند در افاده معاني كه ديگران القاء ميكنند بيكديگر در وقت مكالمه يعنى ساكت وصامت‌بودن ايشان نه از جهت نفهميدگى وعدم قابليت ايشان است در تكلم وگفتگو در بيان مطالب ومقاصد تا سبقت گرفته شوند ومسبوقيت ايشان در اين صورت ظاهر است چه ديگران أولا افاده ميكنند بعد از آن ايشان مىفهمند نه عدم سبقت در تكلم باعتبار حرمت ايشان تا أول ايشان سخن گويند زيرا كه اين مدح نيست زيرا كه گاه هست اين نوع حرمت نسبت باهل دنيا ودول مىشود با آنكه در غايت بلادتند . »